Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda en sık yaşanan kayıp, mirasçıların önce aile içi görüşmeleri denemesi ve bu süreçte dava sürelerinin dolmasıdır. Vasiyetnameye yönelik talepler tek bir dava türünden ibaret değildir; iptal, tenkis ve denkleştirme talepleri farklı sebeplere, farklı ispat yüküne ve farklı süre rejimine tabidir. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde bu ayrımları ve süre risklerini ele alır.
Hangi Talep, Hangi Sebeple?
- İptal davası: Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlenmesi, mirasbırakanın ehliyetsizliği, irade sakatlığı veya içeriğin hukuka ya da ahlaka aykırı olması hâlinde açılır.
- Tenkis davası: Vasiyetname geçerlidir, ancak saklı paylı mirasçının payını zedelemektedir; talep, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesine yöneliktir.
- Denkleştirme: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların terekeye geri getirilmesi tartışmasıdır.
- Muvazaa iddiası: Görünürde satış, gerçekte bağış niteliğindeki devirlerde ayrıca ileri sürülür.
Süre Rejimindeki Kritik Fark
İptal ve tenkis talepleri, öğrenmeden itibaren işleyen kısa süre ile vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen daha uzun sürelere tabidir ve bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani hâkim tarafından resen dikkate alınır, karşı taraf ileri sürmese bile dava reddedilir. Buna karşılık muvazaaya dayalı taleplerde tablo farklıdır. Bu ayrım bilinmediğinde, "nasılsa mirasta zamanaşımı olmaz" düşüncesiyle bekleyen mirasçı hakkını tamamen yitirebilir.
Vasiyetnamenin Açılmasından Sonraki İlk Hafta
- Vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanağın ve vasiyetname örneğinin onaylı sureti alınır.
- Tebliğ tarihi kayda geçirilir; süre hesabının çıpası budur.
- Terekedeki taşınmazlar için tapu kayıtları, banka hesapları için bakiye bilgileri talep edilir.
- Devir riski varsa, tapuya şerh ve tereke tespiti talepleri gecikmeden yapılır.
- Mirasın reddi düşünülüyorsa, bunun süresinin çok daha kısa olduğu unutulmamalıdır.
Ehliyetsizlik İddiasında İspat Malzemesi
Mirasbırakanın ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiası, dosyanın en teknik bölümüdür. Hastane kayıtları, reçeteler, bakım raporları, varsa vesayet dosyası ve düzenleme tarihine yakın döneme ait sağlık raporları toplanmalıdır. Tanık beyanları tek başına yeterli görülmediğinden, tıbbi kayıtların düzenleme tarihiyle örtüşen bölümleri özellikle işaretlenmelidir. Resmî vasiyetnamede tanıkların ve düzenleyen memurun beyanı da ayrıca değerlendirilir.
Saklı Pay Hesabının Hazırlığı
Tenkis talebinde hesabın sağlığı, terekenin doğru tespitine bağlıdır. Ölüm tarihindeki aktif ve pasifler, sağlığında yapılan kazandırmalar ve bunların değerleri bir tabloda toplanmalıdır. Sağlığında yapılan devirler dosyaya eklenmediğinde, hesap eksik bir tereke üzerinden yapılır ve talep olduğundan düşük çıkar.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; vasiyetnamenin türü ve mirasçıların sıfatı sonucu değiştirir. Süreler hak düşürücü olduğundan, vasiyetnamenin size tebliğ edildiği tarihten itibaren değerlendirmeyi ertelememeniz gerekir.