Tenkis talebi, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçıların hakkını ne ölçüde zedelediği sorusuna dayanır. Bu dosyalarda sonucu belirleyen unsur, hukuki iddiadan çok tereke ve kazandırma envanterinin ne kadar sağlam kurulduğudur. Aile içi görüşmelerle çözüm arayışı sürerken hesap altyapısını hazırlamak, hem masadaki pozisyonu hem olası davayı güçlendirir.
Tereke Envanterini Kurmak
Hesabın başlangıç noktası, mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığıdır. Buna sağlığında yapılan ve TMK uyarınca hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir. Uygulamada en çok atlanan kalemler şunlardır:
- Tapuda satış olarak gösterilen, ancak bedeli ödenmemiş devirler
- Banka hesaplarından ölüm tarihine yakın dönemde yapılan aktarımlar
- Şirket payları ve ortaklık kayıtlarındaki devirler
- Sigorta ve benzeri ödemelerden terekeye dahil olabilecek kalemler
- Bir mirasçı lehine yapılan ve denkleştirmeye tabi olabilecek kazandırmalar
Saklı Pay ile Tasarruf Edilebilir Kısmın Ayrımı
Saklı pay oranları mirasçı sıfatına göre kanunda belirlenmiştir; hesap yapılırken mirasçılık belgesindeki sıfatların doğru okunması gerekir. Tasarruf edilebilir kısmın aşılıp aşılmadığı belirlenmeden ileri sürülen talepler, yargılamada değer kaybeder. Bu nedenle iddia, önce sayısal bir tablo halinde kurulmalı, sonra hukuki gerekçeye bağlanmalıdır.
Değerleme Tarihi Sorunu
Taşınmaz ve şirket payı gibi kalemlerde değerin hangi tarihe göre belirleneceği, sonucu doğrudan etkileyen teknik bir tartışmadır. Bu nedenle emlak vergisi değeri, varsa ekspertiz raporları ve emsal satış bilgileri dosyaya erkenden konmalıdır. Değerleme farkı büyük olduğunda, anlaşma masasında konuşulan rakam ile yargılamada ortaya çıkacak rakam arasında ciddi mesafe oluşabilir.
Aile İçi Anlaşmanın Sınırları
- Anlaşma metninde hangi mirasçının hangi kalemden feragat ettiği tek tek yazılır.
- Henüz bilinmeyen malvarlığı ortaya çıkarsa nasıl davranılacağı düzenlenir.
- Taşınmaz devri içeren anlaşmalarda resmi şekil şartı gözetilir; yazılı mutabakat tek başına tescil sağlamaz.
- Ödeme takvimi ve gecikme halinde uygulanacak sonuç belirlenir.
Hangi Yolun Tercih Edileceği
Kazandırmalar belgelerle görünür durumda ve mirasçılar arasında iletişim sürüyorsa, paylaşım protokolü hem süreyi hem maliyeti azaltır. Buna karşılık kazandırmaların gizlendiği, banka ve tapu kayıtlarının mahkeme aracılığıyla istenmesinin gerektiği dosyalarda dava yolu bilgiye erişim bakımından da işlev görür. Hak düşürücü nitelikte süreler söz konusu olabileceğinden, görüşmelerin uzaması tek başına bir strateji olarak görülmemelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; mirasçı sıfatları, kazandırma türleri ve tarihler sonucu değiştirir. Paylaşım belgesi imzalamadan önce hesabın hukuki denetimden geçirilmesi önerilir.