Miras bırakanın bıraktığı vasiyetname, mirasçılar arasındaki en tartışmalı belgelerden biridir. TMK'nın ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümleri ile HMK'nın usul kuralları birlikte uygulandığında, itirazın hangi dava türüyle ileri sürüldüğü sonucu belirleyen ilk unsur hâline gelir. Yanlış dava türü, haklı bir iddianın dahi esasa girilmeden reddedilmesine yol açabilir.
İtirazın Hukuki Niteliğini Belirleyin
Vasiyetnameye yönelik itirazlar tek tip değildir. Miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı, iradesinin sakatlandığı ya da vasiyetnamenin şekil şartlarını taşımadığı iddiaları farklı bir hukuki zemine oturur; saklı payın zedelendiği iddiası ise bambaşka bir talep doğurur. Birinci grup iddialar tasarrufun geçerliliğini hedeflerken, ikinci grup tasarrufu tümüyle ortadan kaldırmayı değil, saklı pay oranında denkleştirmeyi amaçlar.
Dava Türü Seçiminde Kontrol Noktaları
- Vasiyetnamenin türü: el yazılı mı, resmî şekilde mi düzenlenmiş
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih ve mirasçılara tebliğ edilip edilmediği
- İtiraz eden kişinin sıfatı: yasal mirasçı mı, atanmış mirasçı mı, alacaklı mı
- Talebin tasarrufun tamamına mı, belirli bir kazandırmaya mı yöneldiği
- Terekede taşınmaz bulunup bulunmadığı ve tapu kayıtlarının güncel durumu
Bu sorular yanıtlanmadan yazılan dilekçe, çoğu zaman birbiriyle bağdaşmayan talepleri bir arada ileri sürer.
Tereke Tespiti ve Delil Toplama
İtirazın maddi temelini kurmak için terekenin kapsamı bilinmelidir. Banka kayıtları, tapu ve araç sicilleri, şirket pay defterleri ve varsa ölüme yakın dönemde yapılan devirler birlikte incelenir. Ehliyetsizlik iddiasında ise miras bırakanın vasiyetname tarihine yakın dönemdeki sağlık kayıtları belirleyicidir; bu kayıtların hangi kurumdan, hangi usulle isteneceği baştan planlanmalıdır. Tanık deliline dayanılacaksa tanığın miras bırakanla hangi dönemde ve hangi sıklıkta görüştüğü önem taşır.
Mirasçılar Arasında Anlaşma İhtimali
Miras uyuşmazlıkları uzun sürebilir ve tereke bu süre boyunca çoğu zaman verimsiz kalır. Mirasçılar arasında paylaşım konusunda bir anlaşma zemini varsa, bu yol hem süreyi hem husumeti azaltabilir. Ancak her talep aynı ölçüde anlaşmaya elverişli değildir; paylaşım ve denkleştirme konularında irade serbestisi geniş olsa da, tasarrufun geçerliliğine ilişkin bazı iddiaların yargısal bir kararla sonuçlandırılması gerekebilir. Anlaşma yapılacaksa taşınmaz devirlerinin resmî şekle tabi olduğu ve metnin tapu işlemine uygun düzenlenmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Vasiyetnamenin şekli, mirasçıların sıfatı ve terekenin yapısı izlenecek yolu değiştireceğinden, dava açmadan önce dosyaya özgü bir hukuki inceleme yapılması önerilir.