Tenkis davasında en sık kaybedilen şey hak değil, süredir. Saklı payı zedelenen mirasçının elindeki en güçlü argüman bile, zamanaşımı savunmasıyla karşılaştığında esasa girilmeden sonuçsuz kalabilir. Bu rehber, tenkiste takvimin nasıl kurulacağını ve mirasçılar arası anlaşma ile dava arasındaki seçimin nasıl yapılacağını konu alıyor.
Sürenin İki Ayaklı Yapısı
Tenkiste süre tek bir tarihe bağlı değildir. Bir yandan saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan itibaren işleyen süre, diğer yandan vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer ölüme bağlı ya da sağlararası kazandırmalarda ise mirasın açılmasından itibaren işleyen ve her hâlde son bulan uzun süre birlikte değerlendirilir. Bu ikili yapı nedeniyle "öğrenme" anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada başlı başına bir ispat konusudur. Vasiyetnamenin okunması için düzenlenen tutanak, tapu kaydının çıkarıldığı tarih ya da bankadan bilgi alındığı gün, öğrenme anını gösteren somut dayanaklar olabilir.
Terekenin Fotoğrafını Çekmek
Tenkis hesabı, muristen kalanla değil, ölüm anındaki tereke ile mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Bu yüzden hazırlık aşamasında şu kalemler ayrı ayrı listelenmelidir: tapu kayıtları ve devir tarihleri, banka hesap hareketleri, araç ve şirket payları, sigorta ve emeklilik birikimleri, borçlar ile cenaze giderleri. Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu, tenkis ile muvazaa iddiaları arasındaki tercihi doğrudan etkiler.
Hazırlık Sırasını Doğru Kurmak
- Mirasçılık belgesi ve varsa vasiyetname örneği temin edilir.
- Tereke ve sağlararası kazandırmalar tarih sırasına göre tabloya dökülür.
- Saklı pay oranları, mirasçı sıfatlarına göre hesaplanır.
- Bilgi ve belgeye erişim için gereken müzekkere talepleri dilekçede baştan sıralanır.
- Zamanaşımı savunmasına karşı öğrenme anını gösteren delil ayrı bir başlıkta hazırlanır.
Anlaşma ile Dava Arasındaki Karar
Mirasçılar arasındaki uyuşmazlıklarda görüşme yolu çoğu kez ilişkiyi korur ve süreci kısaltır; ancak sürenin işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır. Görüşmeler uzatılırken hak düşürücü nitelikteki takvimin dolması, en sık karşılaşılan usul kaybıdır. Uygulamada güvenli yöntem, görüşmeleri sürdürürken dava hazırlığını tamamlamak ve mutabakat sağlanamazsa süre dolmadan davayı açmaktır. Mutabakat sağlanırsa, paylaşımın nasıl ve hangi tarihte icra edileceği yazılı hâle getirilmelidir.
Karşı Savunmalara Hazırlık
Davalı taraf genellikle kazandırmanın bedelli olduğunu, denkleştirmeye tabi bulunduğunu ya da davanın süresinde açılmadığını ileri sürer. Bu üç başlığa karşı delil, dava açılmadan önce hazır olmalıdır. Özellikle bedel ödendiği iddiasında, ödemenin banka kanalıyla ve devir tarihine yakın yapılıp yapılmadığı belirleyici olur.
Burada anlatılanlar genel çerçevedir; mirasçı sayısı, kazandırmaların türü ve belge durumu sonucu değiştirebilir. Tereke belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.