Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların kanunla korunan payını zedeleyebilir. Bu durumda gündeme gelen dava tenkis davasıdır ve ortaklığın giderilmesi talebiyle çoğu zaman aynı dosyada tartışılır. Ortaklığın giderilmesi istemiyle birlikte ileri sürülen mahfuz pay iddialarında sürelerin doğru hesaplanması belirleyicidir. Aşağıdaki çerçeve TMK ve HMK ekseninde hazırlanmıştır.
Önce Hangi Dava Açılmalı?
Saklı payı zedelenen mirasçının seçenekleri, kazandırmanın türüne göre değişir. Ölüme bağlı tasarrufla yapılan bir kazandırma ile sağlararası devir aynı sonucu doğurmaz. Muvazaa iddiasına dayanan dava ile tenkis davasının koşulları ve süreleri farklıdır; ikisinin bir dilekçede karıştırılması, dosyanın yönünü belirsizleştirir. Bu nedenle dava dilekçesinde talebin hukuki dayanağı açıkça gösterilmelidir.
Tenkiste Süreler: Öğrenme Anı ve Üst Sınır
Tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Buna ek olarak, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinden itibaren on yıllık bir üst sınır bulunur. "Öğrenme" anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışma konusudur; bu nedenle mirasçının tapu kaydını ne zaman incelediği, hangi tarihte hangi belgeye ulaştığı kayda geçirilmelidir.
Tereke Tespiti ve Belge Toplama
Tenkis hesabı, terekenin net değeri üzerinden yapılır. Bu hesabın kurulabilmesi için toplanması gereken kayıtlar şunlardır:
- Miras bırakana ait tapu kayıtları ve geçmiş devir tarihçesi
- Banka hesap hareketleri ve varsa kiralık kasa kayıtları
- Şirket ortaklığı ve pay devri belgeleri
- Miras bırakanın borçlarını gösteren belgeler
Devirlerin tarihçesi, kazandırmanın bedelli mi bedelsiz mi olduğunu ortaya koyar. Bedelin ödendiği iddia edilen devirlerde, ödemenin banka kanalıyla yapılıp yapılmadığı belirleyici olur.
Ortaklığın Giderilmesi Talebiyle İlişkisi
Tereke üzerindeki ortaklığın giderilmesi ile tenkis talebi farklı amaçlara hizmet eder: biri paylaşımı sağlar, diğeri paylaşımın tabanını düzeltir. Tenkis sonuçlanmadan yapılan bir paylaşım, saklı payı zedelenen mirasçı bakımından eksik kalabilir. Bu nedenle iki talebin sırası dosya stratejisinin merkezindedir.
Paylaşım Sözleşmesi ile Dava Arasında Seçim
Mirasçılar arasında yapılacak paylaşım sözleşmesi, davanın uzun süresine ve maliyetine göre daha hızlı sonuç verir. Ancak imzalanan metnin saklı pay iddialarından feragat anlamına gelip gelmediği dikkatle okunmalıdır. Kapsamı belirsiz bir ibra kaydı, sonradan ortaya çıkacak kazandırmalar için dava hakkını ortadan kaldırabilir. Aile içi çözüm arayışı sürerken bir yıllık sürenin işlemeye devam ettiği de gözden kaçırılmamalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kazandırmanın niteliği ve tereke yapısı her dosyada farklı olduğundan, süre dolmadan hukuki değerlendirme almanız gerekir.