Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda en pahalı hata, doğru iddiayı yanlış dava türüyle ileri sürmektir. TMK ve HMK düzeninde iptal, tenkis ve tereke tespiti farklı sonuçlara ve farklı süre rejimlerine bağlıdır. Aşağıda, vasiyetname açıldıktan sonra izlenecek takvimi ve dava türü seçimini ele alıyoruz.
Açılma ve Tebliğ Zinciri Kayda Geçirilir
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açılıp okunur ve ilgililere bildirilir. Süre hesabının çoğu, bu bildirim tarihine dayandığı için tebliğ evrakı dosyanın en kritik belgesidir. Aynı aşamada mirasçılık belgesi, tapu ve banka kayıtları ile murisin son dönemine ait sağlık kayıtlarının temini planlanmalıdır; sağlık kayıtları özellikle ehliyet tartışmasında sonradan güç bulunan belgelerdir.
Hangi Dava: İptal, Tenkis, Yorum
- İptal: Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, murisin tasarruf ehliyetinin bulunmaması ya da irade sakatlığı iddiasına dayanır; sonuç, tasarrufun geçersizliğidir.
- Tenkis: Vasiyetname geçerlidir ancak saklı paya tecavüz ettiği ölçüde indirilmesi istenir; burada tartışma geçerlilik değil, orandır.
- Yorum ve tespit: Metnin anlamı veya kapsamı çekişmeli ise, tasarrufun nasıl uygulanacağının belirlenmesi talep edilir.
Bu üç yol birbirinin alternatifi olabileceği gibi, kademeli olarak da ileri sürülebilir. Dilekçede talebin sıralaması, ret gerekçesine karşı ikinci bir savunma hattı oluşturur.
Sayacı Başlatan Olaylar
Süre yalnız tek bir olaya bağlı değildir. Vasiyetnamenin öğrenilmesi, iptal sebebinin bilinmesi ve saklı payın zedelendiğinin anlaşılması birbirinden farklı anlar olabilir. Bu tarihler dosyada ayrı ayrı belgelenmediğinde, savunma tarafının süre itirazına karşı verilecek cevap zayıflar. Ayrıca terekede yer alan taşınmazlar üzerinde devir riski varsa, tedbir talebi dava ile birlikte gündeme alınmalıdır.
Aile İçi Çözüm ile Yargılama Arasındaki Denge
- Uyuşmazlık tüm terekeyi mi kapsıyor, yoksa tek bir malı mı ilgilendiriyor?
- Mirasçılar arasında paylaşımı düzenleyen bir anlaşma, taşınmazların satılıp bölünmesinden daha az kayıp doğurur mu?
- Anlaşma yapılacaksa hangi resmî şekle uyulması gerekiyor?
- Süre eşiğine ne kadar kalmıştır; görüşme bu eşiği tüketiyor mu?
Anlaşma Metninde Kapsam
Aile içi düzenlemelerde en sık yaşanan sorun, sonradan ortaya çıkan tereke unsurlarının metinde öngörülmemiş olmasıdır. Bilinmeyen mal varlığı kalemleri için nasıl davranılacağı, borçların kimin üzerinde kalacağı ve devir işlemlerinin takvimi açıkça yazılmalıdır.
Burada anlatılanlar genel niteliktedir ve her tereke kendi belgeleriyle değerlendirilir. Dava türünü belirlemeden önce vasiyetname metninin ve murise ait kayıtların hukukçu incelemesinden geçirilmesi önerilir.