Miras bırakanın ölümüyle birlikte iki ayrı saat aynı anda çalışmaya başlar: mirası reddetmek isteyenler için kısa ve kesin bir süre, saklı payı ihlal edilen mirasçılar için ise tenkis davasına ilişkin süre. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu plan, reddi miras ile mahfuz pay taleplerinin zaman çizgisini birlikte kurmayı hedefler.
Üç Aylık Ret Süresi ve Başlangıcı
Yasal mirasçılar bakımından ret süresi, mirasçı olduklarını ve miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren üç aydır. Ret beyanı, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır. Bu süre içinde terekeye ilişkin işlem yapılması, örneğin banka hesabından para çekilmesi ya da taşınmazın kiraya verilmesi, mirasın örtülü kabulü sayılabilir. Terekenin borca batık olduğu açıksa hükmen ret yolu ayrıca gündeme gelir ve bu talep süreye bağlı değildir; ancak alacaklıların takibiyle karşılaşıldığında ileri sürülmesi gerekir.
Saklı Pay İhlalini Tespit Etmek
Mahfuz pay, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarla veya sağlararası kazandırmalarla dokunamayacağı asgari paydır. İhlalin tespiti için terekenin ölüm anındaki net değerinin hesaplanması ve buna denkleştirmeye tabi kazandırmaların eklenmesi gerekir. Uygulamada incelenmesi gereken kalemler:
- Tapu kayıtlarında ölümden önceki devirler ve satış bedelleri.
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa ve yatırım hesapları.
- Vasiyetname ya da miras sözleşmesi metni ve açılış tutanağı.
- Muvazaa iddiasına dayanak olabilecek düşük bedelli satışlar.
Tenkis Davası mı, Paylaşımda Anlaşma mı?
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin ve kazandırmanın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık; her hâlde belirli bir üst süre içinde açılmalıdır. Buna karşılık mirasçılar arasında yapılacak bir paylaşım sözleşmesi, taşınmazlar bakımından şekil şartına uyulması kaydıyla yargılamayı gereksiz kılabilir. Tercihte belirleyici olan üç unsur vardır: kazandırmanın belgelerle ne kadar açık olduğu, terekenin nakde çevrilebilirliği ve mirasçılar arasındaki ilişkinin sürdürülebilirliği. Belgeler güçlüyse anlaşma masasında pazarlık gücü artar; belirsizlik yüksekse dava, keşif ve bilirkişi yoluyla değer tespiti sağlar.
İki Süreci Birlikte Yürütmenin Yol Haritası
- Ölüm tarihi ve öğrenme tarihi ayrı ayrı belgelenir.
- Mirasçılık belgesi çıkarılır; mirasçılar ve pay oranları netleştirilir.
- Terekenin aktif ve pasifi listelenir; borca batıklık değerlendirilir.
- Ret kararı verilecekse üç aylık süre içinde beyan mahkemeye ulaştırılır.
- Ret yapılmayacaksa tenkis ve muvazaa talepleri için delil toplama başlatılır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Terekenin yapısı, mirasçıların sıfatı ve kazandırmaların niteliği sonucu değiştirebileceğinden, üç aylık süre dolmadan bir hukukçuyla tereke tablosunun çıkarılması önem taşır.