Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların saklı payını zedelediğinde tereke paylaşımı tek başına sonuç vermez. TMK kapsamındaki tenkis ve mirasta denkleştirme kurumları ile HMK usul hükümleri bu noktada iç içe geçer. Bu rehber, saklı pay iddiası ile ortaklığın giderilmesi talebinin hangi sırayla yürütüleceğini ele alır.
Önce Terekeyi Tespit Etmek
Paylaşımdan önce yapılması gereken iş, terekenin gerçek büyüklüğünü ortaya koymaktır. Bu amaçla banka hesapları, tapu kayıtları, şirket payları ve araç kayıtları taranır; miras bırakanın son yıllarda yaptığı devirler ayrı bir listede toplanır. Tereke tespiti davası, bu envanteri resmî biçimde oluşturmak için kullanılan pratik bir araçtır ve sonraki davaların temelini kurar.
Saklı Payın Zedelendiği Haller
Uygulamada saklı pay tartışması genellikle şu işlemlerden doğar:
- Görünürde satış, gerçekte bağış niteliğindeki taşınmaz devirleri
- Bir mirasçıya sağlararası yapılan ve denkleştirmeye tabi kazandırmalar
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümündeki devirler
- Vasiyetname ile mirasçılık sıfatını fiilen boşaltan tasarruflar
Bu işlemlerin muvazaalı olduğu iddiası ile tenkis talebi farklı hukuki temellere dayanır ve farklı sonuçlar doğurur. İddianın hangi temele oturtulacağı, elde edilen delile göre belirlenmelidir.
Süre Bakımından Dikkat Edilecekler
Tenkis davası, ortaklığın giderilmesinden farklı olarak hak düşürücü sürelere tabidir. Süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi anına bağlı olarak işlemeye başlar ve her halde miras bırakanın ölümünden itibaren işleyen bir üst sınır bulunur. Bu nedenle tapu ve banka kayıtlarının incelenmesi geciktirilmemeli, öğrenme tarihi belgeyle desteklenmelidir. Ortaklığın giderilmesi davası açılmış olması, tenkis süresini kendiliğinden durdurmaz.
İki Davanın Sırası
Saklı pay iddiası varken doğrudan paylaşım davasına gidilmesi, terekenin eksik hesaplanmasına yol açar. Genellikle önce kazandırmaların akıbetinin belirlenmesi, ardından paylaşımın yapılması daha güvenli bir sıralamadır. Mahkeme, paylaşım davasını diğer davanın sonucuna bağlı bekletici sorun sayabilir; bu ihtimal baştan öngörülerek dilekçeler buna göre yazılmalıdır.
Aile İçi Uzlaşmanın Değeri
Miras uyuşmazlıkları, uzayan yargılamanın hem maddi hem ilişkisel maliyetinin en yüksek olduğu alanlardandır. Mirasçılar arasında yapılacak paylaşma sözleşmesi, tereke unsurlarının bölüşümünü davasız çözebilir. Ancak bu metnin kapsamı dikkatle kurulmalı; bilinmeyen bir tereke unsuru sonradan ortaya çıktığında ne olacağı ve saklı pay taleplerinden feragat edilip edilmediği açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerle imzalanan ibra metinleri, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurabilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Mirasçılık sıfatı, kazandırmanın türü ve öğrenme tarihi sonucu değiştirdiğinden, dosyanız için ayrıca hukuki görüş alınması gerekir.