Miras dosyalarında en çok karışan konu, ortaklığın giderilmesi talebiyle saklı pay tartışmasının aynı kalıba sokulmasıdır. Oysa TMK ve HMK sistemi bu iki talebi ayrı yollara ve çoğu zaman ayrı mahkemelere gönderir. Mahfuz payı zedelenen mirasçının yapacağı ilk iş, hangi talebin hangi mercide ileri sürüleceğini ayırmaktır; aksi hâlde dosya esasa girmeden dağılır.
Elbirliği ortaklığı paylaşmayı nasıl kilitler
Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında elbirliği ortaklığı doğar; bu ortaklıkta kural olarak birlikte hareket gereklidir. Tek başına tasarruf isteyen mirasçı, öncelikle ortaklığın paylı mülkiyete dönüştürülmesini veya doğrudan paylaşmayı istemek durumundadır. Tereke içinde taşınmaz, banka hesabı ve ortaklık payı gibi farklı nitelikte kalemler varsa, her kalem için ayrı bir tasfiye izleği kurulmalıdır.
Saklı pay zedelendiğinde hangi dava
- Miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufu saklı payı aşıyorsa tenkis talebi gündeme gelir.
- Sağlığında yapılan devir görünürde satış, gerçekte karşılıksız kazandırma ise muvazaa temelli tapu iptali ve tescil talebi tartışılır.
- Mirasçıya sağlığında yapılan kazandırmalar denkleştirme başlığında hesaba katılır.
- Tereke mallarının bir kısmı üçüncü kişinin elinde ise istihkak talebi ayrıca değerlendirilir.
Aynı dilekçeye sığmayan talepler
Ortaklığın giderilmesi ve mirasçılık belgesine ilişkin işler sulh hukuk mahkemesinin alanındadır. Buna karşılık tenkis ve muvazaa temelli tapu iptali talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Saklı pay iddiasını ortaklığın giderilmesi dosyasına ekleyerek sulh hukuk mahkemesinden karar beklemek, en tipik yanlış merci hatasıdır. Doğru kurgu, saklı paya ilişkin davanın kendi mercinde açılması ve gerektiğinde paylaşım dosyasında bekletici mesele yapılmasının istenmesidir.
Yetki yönünden de iki ayrı ölçü vardır: paylaşmaya ilişkin talepler için mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi öne çıkarken, taşınmaza ilişkin aynî talepler taşınmazın bulunduğu yere bağlanır. Dilekçe yazılmadan önce bu iki ölçünün somut dosyada hangisine denk geldiği yazılı olarak tespit edilmelidir.
Hesap ve delil düzeni
- Veraset ilişkisi ve mirasçı çevresi belgeyle netleştirilir.
- Tereke envanteri kalem kalem çıkarılır; ölüm tarihindeki durum esas alınır.
- Ölümden önceki devirler için tapu kayıtları, akit tabloları ve bedel akışı istenir.
- Saklı pay oranı ve tenkise tabi tutar için hesap raporu hazırlanır.
- Her talep için görevli mahkeme ve süre ayrı satırda gösterilir.
Bu açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; tereke yapısı ve tasarrufun niteliği sonucu belirleyeceğinden, dosyanızın ayrıntılarıyla incelenmesi gerekir.