Mirasın reddi, mirasçı için genellikle tek yönlü ve geri dönüşü olmayan bir karardır. Bu nedenle önce süre, sonra merci, en sonunda beyanın içeriği doğru kurulmalıdır. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, üç aylık ret süresinin nasıl işlediğini ve hangi mahkemenin devreye girdiğini konu alır.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı
Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Ölüm tarihi ile öğrenme tarihi farklıysa, bu farkın belgelenmesi gerekir. Sürenin son gününü beklemek yerine, nüfus kayıt örneği ve veraset ilamı taleplerinin baştan yapılması güvenli bir plandır.
Gerçek Ret ile Hükmen Ret Ayrımı
Süresi içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan sözlü veya yazılı beyan gerçek reddi doğurur. Mirasbırakanın ölümü anında borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır. Bu ikinci hâlde alacaklı takip başlatırsa, mirasçının açacağı dava bir ret beyanı değil, mirasçı olmadığının tespiti niteliğindedir ve farklı bir usule tabidir.
Görev ve Yetki
- Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır.
- Terekenin tespiti ve defter tutulması talepleri de aynı mahkemenin alanındadır.
- Hükmen ret tespiti davalarında husumet, takibi başlatan alacaklıya yöneltilir.
- Mirasçılık belgesinin iptali gerekiyorsa, bu talep ayrı bir usul izler.
Ret Kararını Vermeden Önce Yapılacak Envanter
- Tapu, araç ve banka kayıtları ile tereke aktifi çıkarılır.
- İcra dosyaları, kredi ve kefalet ilişkileri ile pasif tarafı listelenir.
- Terekeye ilişkin tasarruflarda bulunmaktan kaçınılır; mirası benimseme sayılabilecek davranışlar ret hakkını düşürebilir.
- Aktif ile pasif arasındaki fark belirsizse, resmî defter tutulması talebi değerlendirilir.
Reddetmek mi, Paylaşımda Anlaşmak mı?
Tereke borca batık değilse, ret yerine mirasçılar arasında paylaşım üzerinde anlaşmak çoğu zaman daha rasyoneldir. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi veya taşınmazın satışı üzerinde uzlaşma sağlanması, uzun bir ortaklığın giderilmesi davasının önüne geçer. Buna karşılık borç yükü aktifi aşıyorsa, süre içinde ret çoğunlukla tek koruyucu adımdır. Bir mirasçının reddi, payının diğer mirasçılara geçmesi sonucunu doğurabileceğinden karar aile içinde birlikte değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke yapısı, mirasçı sayısı ve öğrenme tarihi dosyadan dosyaya değiştiği için, süre dolmadan bir hukukçuyla görüşmeniz önemlidir.