Mirasbırakanın ardından geride borç kaldığında mirasçının önündeki en kritik eşik, reddi miras için tanınan üç aylık süredir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır ve alacaklılar mirasçının kendi malvarlığına yönelebilir. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde sürenin doğru hesaplanmasını ve zımni kabul sayılan davranışlardan kaçınmayı ele alır.
Süre ne zaman başlar?
Üç aylık süre, yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar bakımından ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren işler. Uygulamada en sık yaşanan sorun, başlangıç anının ölüm tarihiyle otomatik olarak eşitlenmesidir. Mirasçının ölümden geç haberdar olduğu hâllerde bu durum belgelenebilmelidir; aksi hâlde başlangıç tarihi aleyhe kabul edilir.
Zımni kabul: farkında olmadan mirası benimsemek
Terekeye ilişkin bazı davranışlar, ret hakkını ortadan kaldırır. Tereke mallarının olağan yönetim dışında kullanılması, satılması, banka hesabından ödeme yapılması ya da terekeye ait bir alacağın tahsil edilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Cenaze giderleri gibi zorunlu ve olağan işlemler ayrı tutulmakla birlikte, sınır her zaman net değildir. Bu nedenle üç aylık süre içinde terekeye ilişkin her işlem, tarihiyle birlikte kayıt altına alınmalıdır.
Ret kararından önce tereke fotoğrafı
- Mirasbırakan adına açık banka hesapları ve kredi kartı borç dökümleri
- Adına kayıtlı taşınmaz, araç ve şirket payı bilgileri
- Aleyhine yürütülen icra takipleri ve derdest davaların listesi
- Kefil sıfatıyla üstlenilmiş borçlara ilişkin sözleşmeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
Gerçek ret ile hükmen ret farkı
Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, miras hukuken reddedilmiş sayılır. Bu durumda süre içinde ret beyanında bulunulmamış olması tek başına sonucu değiştirmez; ancak alacaklı takip başlattığında mirasçının mirasın hükmen reddedildiğinin tespitini istemesi gerekir. Gerçek ret sulh hukuk mahkemesine yapılan sözlü veya yazılı beyanla, hükmen ret ise dava yoluyla ileri sürülür. İki yolun karıştırılması, dosyanın yanlış merciye taşınmasına yol açar.
Aile içi zincirleme etkiyi hesaba katın
- Bir mirasçının reddi, mirasın alt soya veya diğer mirasçılara geçmesi sonucunu doğurabilir.
- Küçükler ve kısıtlılar adına yapılacak ret işlemi ayrı bir izin sürecine tabidir.
- Reddin alacaklılardan mal kaçırma amacı taşıdığı iddiası ayrı bir uyuşmazlık başlığıdır.
- Aile içinde ret kararı topluca planlanmazsa, borç beklenmedik bir mirasçıda birikebilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtır. Terekenin yapısı, mirasçıların sayısı ve öğrenme tarihleri hesabı tümüyle değiştirebileceğinden, üç aylık süre işlemeye başlamışken bir hukukçudan değerlendirme almak isabetli olacaktır.