Miras, ölümle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer; borçlar da bu geçişin içindedir. TMK, mirası reddetmek isteyen mirasçıya üç aylık bir süre tanır ve bu süre yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü öğrenme tarihinden, atanmış mirasçılar bakımından ise atanma bildiriminden itibaren işlemeye başlar. Süre geçtiğinde miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Aşağıdaki kontrol listesi, bu kısa pencerede yapılması gerekenleri ele alır.
Karar Öncesi Tereke Envanteri
- Tapu, araç, banka hesabı ve ortaklık paylarının tam listesi
- Kredi, kefalet, vergi ve icra dosyalarının araştırılması; devam eden takiplerin sorgulanması
- Mirasbırakanın kefil olduğu borçların ayrıca kontrol edilmesi
- Ölüm tarihinden sonra tereke malları üzerinde yapılan işlemlerin listelenmesi
- Sigorta, emeklilik ve ölüme bağlı ödemelerin terekeye dâhil olup olmadığının ayrılması
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığının araştırılması
Reddi Kaybettiren Davranışlar
Ret hakkı sadece süre geçmesiyle değil, mirasçının terekeye sahiplenircesine davranmasıyla da düşer. Terekedeki malların satılması, banka hesabından ödeme yapılması, alacakların tahsil edilmesi veya taşınmazın kiraya verilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık cenaze giderleri ve terekenin korunmasına yönelik olağan işler ret hakkını ortadan kaldırmaz. Bu ayrımın belirsiz olduğu durumlarda, işlem yapılmadan önce mahkemeden koruma tedbiri veya defter tutulması istenmesi daha güvenli bir yoldur.
Üç Seçeneğin Karşılaştırması
- Ret: borçlar aktifi aşıyorsa en hızlı korunma yolu; sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir.
- Resmî defter tutulması: tereke belirsizse, süre içinde istenerek borçların envanteri çıkarılır ve sorumluluk sınırlanabilir.
- Kabul ve tasfiye: aktif ağır basıyorsa, mirasçılar arasında paylaşımın protokolle düzenlenmesi dava yükünü azaltır.
Ret kararı kişiseldir; bir mirasçının reddi, payın diğer mirasçılara veya alt soya geçmesi sonucunu doğurabilir. Bu nedenle aile içinde kararın topluca planlanmaması, borcun bir başkasının üzerinde kalmasına yol açabilir. Reddin, mirasçının kendi alacaklılarını zarara uğratma amacı taşıması hâlinde ise itiraz edilebileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Süre Yönetimi
Üç aylık süre, öğrenme tarihinden itibaren işlediği için bu tarihin nasıl ispatlanacağı baştan düşünülmelidir. Ölüm belgesinin tebliği, nüfus kaydına işlenme tarihi ve mirasçılık belgesi başvurusu aynı takvimde tutulmalıdır. Terekenin mevcudunu araştırma süresi ile ret süresi çakıştığından, envanter çalışmasına ilk günden başlanması gerekir. Süre sonuna yakın yapılan başvurularda mahkeme harç ve evrak eksikliği nedeniyle süre kaybı yaşanabileceğinden, başvurunun son güne bırakılmaması gerekir.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; tereke yapısı, mirasçıların sıfatı ve ödemeden aciz hâlinin varlığı sonucu değiştirebilir. Süre dolmadan tereke tablosunu bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olacaktır.