Miras bırakan sağlığında yaptığı kazandırmalarla mirasçıların saklı payını zedelediğinde, dengeyi kuran araç tenkis davasıdır. Ancak bu dava hem hesabı hem süresi bakımından dikkat isteyen bir yapıdadır. Aşağıda, paylaşım tartışmasının tenkis boyutu ve mirasçılar arasında anlaşma yolunun sınırları ele alınıyor.
Tenkis Kimler İçin Söz Konusudur?
TMK, belirli mirasçılar için saklı pay öngörür ve bu payı aşan tasarrufların indirilmesini mümkün kılar. Dolayısıyla ilk soru, davacının saklı paylı mirasçı olup olmadığıdır. Saklı payı bulunmayan bir mirasçının tenkis talebi dinlenmez; bu durumda tartışma başka hukuki temellere kayar. İkinci soru ise tasarrufun türüdür: vasiyetname ile yapılan bir kazandırma ile sağlararası bir devir, tenkise tabi olma bakımından farklı değerlendirilir.
Hesabın Kurulması
- Ölüm anındaki terekenin aktif ve pasif kalemleri ayrı ayrı çıkarılır.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı ve hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir.
- Borçlar ve cenaze giderleri gibi kalemler düşülür.
- Bulunan değer üzerinden her mirasçının saklı payı hesaplanır.
- Saklı payı zedeleyen kısım tespit edilerek tenkis oranı belirlenir.
Değerlendirmede taşınmazların hangi tarihteki değerinin esas alınacağı çoğu dosyanın en tartışmalı noktasıdır ve bilirkişi incelemesini gerektirir. Bu nedenle dava dilekçesinde değer tespitine ilişkin talebin açıkça yazılması gerekir.
Muvazaa İddiasıyla Karıştırmamak
Uygulamada tenkis ile muris muvazaası iddiası sıkça birbirinin yerine kullanılır; oysa ikisi farklı sonuçlar doğurur. Muvazaa iddiasında devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu ve mirastan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülür ve tapunun iptali istenir. Tenkiste ise geçerli bir kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesi talep edilir. Talebin hangi temele dayandığının baştan doğru kurulması, dosyanın seyrini belirler; gerektiğinde talepler kademeli olarak ileri sürülür.
Süre Bakımından Kritik Nokta
Tenkis talebi süreye tabidir ve süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihe bağlanır. Bu tarihin ne zaman gerçekleştiği çoğu zaman tartışılır; vasiyetnamenin açılıp okunduğu oturum, tapu kaydının öğrenildiği tarih veya terekenin tespiti gibi anlar dosyada belgelendirilmelidir. Sürenin geçtiği yönündeki savunma karşısında, öğrenme anına ilişkin somut delil sunulamazsa esas incelemeye geçilemez.
Mirasçılar Arasında Anlaşma
Miras paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklarda mirasçılar aralarında paylaşım sözleşmesi yapabilir. Bu yol, uzun sürecek bilirkişi incelemelerini ortadan kaldırabilir; ancak sözleşmenin şekline ilişkin kurallara uyulması ve tüm mirasçıların katılımının sağlanması gerekir. Katılmayan bir mirasçı bakımından anlaşma sonuç doğurmaz. Anlaşma değerlendirilirken, terekedeki taşınmazların ayrı ayrı değerlenmesi ve borçların kimin üzerinde kalacağının yazılması ihmal edilmemelidir. Usul bakımından HMK hükümleri, dava sırasında yapılacak sulh işlemlerinin çerçevesini belirler.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke yapısı, mirasçı sayısı ve yapılan kazandırmaların niteliği değiştikçe hesap ve talep tamamen farklılaşır; dava açmadan önce tapu ve banka kayıtlarının bütünüyle incelenmesi için destek almanız uygun olur.