Miras bırakanın borçlarının terekeyi aşabileceği durumlarda mirasçıların önündeki en etkili araç mirasın reddidir. Ancak bu hak, kaçırıldığında telafisi olmayan bir hak düşürücü süreye bağlıdır. TMK ve HMK ekseninde, sürenin nereden başladığını ve hangi hâllerde süreye tabi olmayan bir yol bulunduğunu ele alıyoruz.
Sürenin Başlangıcı Herkes İçin Aynı Değildir
Ret süresi üç aydır. Yasal mirasçılar bakımından bu süre, miras bırakanın ölümünü ve kendilerinin mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanan mirasçılar bakımından ise atamanın kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Aynı ailede farklı mirasçılar için başlangıç tarihi farklı olabilir. Bu nedenle her mirasçı için ayrı bir tarih satırı tutulmalıdır. Önceki derecedeki mirasçının reddi hâlinde, sonraki dereceye geçen mirasçılar için süre kendi öğrenme tarihlerinden başlar.
Süreye Tabi Olmayan Yol: Hükmen Ret
Miras bırakanın ölümü anında ödemeden aciz hâlinde olduğu açıksa veya bu durum resmen tespit edilmişse, miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır. Bu hâlde üç aylık süre işlemez; ancak mirasçının terekeyi benimseyen davranışlardan kaçınması gerekir. Aciz hâlinin ispatı için karşılıksız çek kayıtları, icra dosyaları, aciz vesikaları ve tapu-araç kayıtları toplanmalıdır.
Ret Hakkını Düşüren Davranışlar
- Tereke mallarını olağan yönetim dışında kullanmak veya kendine mal etmek.
- Miras bırakanın alacaklarını tahsil edip kendi hesabında tutmak.
- Tereke malını satmak, devretmek ya da üzerinde tasarrufta bulunmak.
- Terekedeki taşınmaz için intikal işlemi yaptırmak.
Bu davranışlar, mirası kabul iradesi olarak yorumlanabildiği için ret talebi reddedilebilir. Cenaze giderlerinin karşılanması gibi zorunlu ve olağan işlemler ise bu kapsamda değerlendirilmez.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
- Ret beyanı, miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yöneltilir.
- Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır; kısmi ret ya da şarta bağlı ret kabul edilmez.
- Dilekçeye veraset ilamı veya mirasçılık durumunu gösteren nüfus kayıtları eklenir.
- Küçük ya da kısıtlı mirasçılar adına yapılacak ret için vesayet makamının iznine ilişkin usul ayrıca izlenir.
- Beyan mahkemece tutanağa geçirilir ve özel kütüğe yazılır; alınan belge saklanır.
Ret Sonrası Ortaya Çıkan Sonuçlar
Mirası reddeden mirasçı, miras bırakandan önce ölmüş gibi kabul edilir ve payı diğer mirasçılara geçer. Bu nedenle bir mirasçının reddi, alt soyunu veya sonraki derecedeki yakınlarını doğrudan etkiler; aile içinde koordinasyon kurulmadan yapılan tek taraflı ret, borcu başka bir yakının üzerinde bırakabilir. Tüm mirasçıların reddi hâlinde tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Ret ile resmî tasfiye ve tereke defteri tutulması talebi arasındaki seçim, terekedeki malvarlığının borçlara oranına göre yapılmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; üç aylık süre kısa ve telafisi güç olduğundan, ölüm haberini aldıktan sonra terekenin durumunu araştırıp gecikmeden hukuki değerlendirme almanız uygun olur.