Mirasbırakanın borçlarının malvarlığını aştığı düşünülüyorsa mirasçının önünde iki farklı yol vardır ve bunlar aynı şey değildir: süresi içinde yapılan gerçek ret ile terekenin borca batık olduğunun tespitine dayanan hükmen ret. TMK ve HMK ekseninde bu yazı, doğru yolun nasıl seçileceğini ve neyin ispatlanacağını ele alır.
Üç aylık süre nereden başlar
Yasal mirasçılar bakımından süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Atanmış mirasçılarda ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarih esas alınır. Bu nedenle öğrenme tarihini gösteren bir belge, sürenin tartışıldığı dosyalarda belirleyici olur.
Gerçek ret ile hükmen ret arasındaki fark
- Gerçek ret, sulh hukuk mahkemesine yapılan bir beyanla ve süresi içinde gerçekleştirilir
- Hükmen ret, terekenin ölüm anında borca batık olduğunun tespitine dayanır ve süre koşuluna bağlı olmayan bir tespit talebidir
- Hükmen rette ispat konusu farklıdır: mirasbırakanın ölüm anındaki aktif ve pasifinin karşılaştırılması gerekir
- Alacaklının başlattığı takip üzerine savunma olarak da ileri sürülebilir
Borca batıklığı nasıl gösterirsiniz
- Tapu, araç ve banka kayıtlarıyla aktifin dökümü
- İcra dosyaları, kredi sözleşmeleri, vergi borçları ve senetlerle pasifin dökümü
- Her iki tablonun ölüm tarihi esas alınarak düzenlenmesi
- Gerekiyorsa terekenin resmî defterinin tutulması yoluna başvurulması
Ölüm tarihinden sonraki hareketler, tabloyu bozan en yaygın unsurdur; bu nedenle dökümler mutlaka ölüm tarihine göre kesitlenmelidir.
Mirası kabul sayılan davranışlardan kaçınmak
Terekeye ilişkin olağan yönetim dışına çıkan işlemler, ret hakkını düşürebilir. Tereke mallarını kullanmak, satmak, alacakları tahsil etmek ya da borçları ödemek bu yönde değerlendirilebilir. Ret düşünülüyorsa, karar verilene kadar tereke unsurlarına dokunulmaması en güvenli yaklaşımdır.
Tebligat gecikmesi ve alacaklı takipleri
Mirasçılara yöneltilen icra takiplerinde ödeme emrinin geç ya da usulsüz tebliği, hem itiraz süresini hem de ret iradesinin ortaya konması takvimini etkiler. Takip evrakının hangi adrese ve hangi tarihte tebliğ edildiği, ret beyanının zamanında yapıldığını gösterebilmek açısından önemlidir.
Mirasçı sayısı, tereke yapısı ve mevcut takiplerin durumu izlenecek yolu değiştirir. Süreler kısa olduğundan, ölümü öğrendikten sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız uygun olur.