Miras bırakanın iradesini yansıtan bir vasiyetnameyle karşılaşan mirasçının önünde birbirinden bağımsız iki takvim vardır: vasiyetnameye yönelik itiraz takvimi ve mirasın reddine ilişkin üç aylık süre. TMK ve HMK ekseninde ilerleyen bu rehber, bu iki takvimin nasıl birlikte yönetileceğini ve tebligat gecikmesinin hangi noktada telafisiz kayıp doğurduğunu anlatır.
Vasiyetnamenin Açılması ve Bildirim Zinciri
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur; ardından ilgililere tebliğ edilir. Bu tebliğ, itiraz süresinin başlangıcı bakımından kritik andır. İtiraz edilmediği takdirde vasiyet alacaklısına ilgili belge verilir ve tereke üzerindeki tasarruflar hızlanır. Bu nedenle tebliğ evrakı eline geçen mirasçının ilk yapması gereken, evrakın üzerindeki tarihi ayrı bir takvime işlemek ve vasiyetnamenin okunmuş suretini talep etmektir.
İtiraz Sebeplerinin Ayrıştırılması
Vasiyetnameye yönelik iddialar tek torbaya konulmamalıdır; her biri farklı ispat aracı gerektirir:
- Şekil sakatlığı: el yazılı vasiyetnamede tarih, imza ve bütünüyle el yazısı koşulu; resmi vasiyetnamede tanık ve memur işlemleri.
- Ehliyetsizlik: miras bırakanın tasarruf anındaki ayırt etme gücü; sağlık kayıtları ve tedavi geçmişi.
- İrade sakatlığı: yanılma, aldatma veya korkutma iddiaları; tanık ve yazışma delilleri.
- Saklı pay ihlali: tasarrufun tenkisi talebi, iptal talebinden ayrı kurgulanır.
Üç Aylık Ret Süresi ile İtirazın Çakışması
Mirasın reddi için tanınan üç aylık süre, yasal mirasçılar bakımından miras bırakanın ölümünü ve mirasçılık sıfatını öğrenme anından; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği andan itibaren değerlendirilir. Terekenin borca batık olduğu şüphesi varsa, vasiyetnameye itiraz hazırlığı yapılırken ret süresinin sessizce tükenmesi ciddi bir maddi risk yaratır. Bu iki süreç paralel yürütülmeli, gerekiyorsa terekenin defterinin tutulması talebi devreye alınmalıdır.
Tebligat Gecikmesine Karşı Alınacak Önlemler
- Ölüm bildiriminden sonra nüfus ve adres kayıtları güncellenir.
- Yurt dışında yaşayan mirasçılar için bildirim adresi ve vekâlet baştan çözülür.
- Sulh hukuk mahkemesindeki tereke dosyası belirli aralıklarla sorgulanır.
- Bankalar ve tapu kayıtları bakımından tereke üzerindeki hareketler izlenir.
Anlatılanlar genel bilgi düzeyindedir; mirasçılık sıfatı, tasarrufun türü ve terekenin bileşimi sonucu değiştirir. Süre kaybı bu alanda geri dönülmesi güç sonuçlar doğurduğundan, dosyanızı bir hukukçuya erkenden inceletmeniz uygun olur.