Mirasın reddi, miras hukukunun en kısa süreli işlemlerinden biridir ve bu süre kaçırıldığında geri dönüşü çok sınırlıdır. TMK mirasçılara reddetme imkânı tanır; ancak reddin nasıl yapılacağı, hangi mahkemeye başvurulacağı ve hangi davanın açılacağı, mirasçının içinde bulunduğu duruma göre değişir. Yanlış dava türü seçmek, süre içinde harekete geçmiş olsanız bile sonuç doğurmaz.
Gerçek red mi, hükmen red mi
Uygulamada iki ayrı yol karıştırılır. Kanunda öngörülen süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleştirilen red, bir çekişmesiz yargı işidir. Terekenin borca batık olduğu açıkça belli ise, mirasın hükmen reddedildiğinin tespiti farklı bir usule tabidir ve alacaklılara karşı yürütülür. Bu ayrım, dilekçenin başlığından hasım gösterilip gösterilmeyeceğine kadar her şeyi değiştirir.
Sürenin başlangıcı: en tartışmalı nokta
Süre, yasal mirasçılar bakımından ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri andan; atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği andan işlemeye başlar. Öğrenme anının ispatı çoğu zaman dosyanın kaderini belirler. Nüfus kaydındaki ölüm tarihi ile fiilen öğrenme tarihi farklıysa, bu farkı gösteren somut delil önceden toplanmalıdır.
Öğrenme anını gösterebilecek kayıtlar
- Yurt dışında bulunma, hastanede yatma veya cezaevinde olma gibi durumları belgeleyen resmî kayıtlar.
- Aile bireyleriyle yapılan yazışmalar ve bildirim tarihleri.
- Veraset ilamının alındığı ve tereke bilgisine ulaşıldığı tarih.
Ret kararı ve alt mirasçı zinciri
Bir mirasçının reddi, mirasın alt sıradaki kişilere geçmesi sonucunu doğurur. Bu nedenle tek başına yapılan red işlemi çoğu zaman yeterli olmaz; küçük çocuklar dahil zincirdeki herkes için ayrı değerlendirme yapılmalıdır. Küçükler adına yapılacak işlemlerde ayrıca izin ve temsil kuralları gündeme gelir.
Süre geçtikten sonra elde ne kalır
- Terekenin borca batıklığı ileri sürülerek hükmen red yolunun koşullarının bulunup bulunmadığı incelenir.
- Mirasçının tereke işlerine karışıp karışmadığı, reddin ortadan kalkmasına yol açacak davranış bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
- Alacaklıların icra takibine karşı, takibin niteliğine uygun itiraz veya dava yoluna zamanında başvurulur.
Dosyanın ilk gününde hazırlanacak liste
Ölüm tarihini gösteren belge, veraset ilamı, tereke malvarlığı ve borç dökümü, banka ve icra dosyası araştırması ile mirasçılık zinciri şeması ilk gün hazırlanmalıdır. HMK'nın çekişmesiz yargıya ilişkin usul kuralları çerçevesinde görevli ve yetkili mahkeme de aynı gün belirlenmelidir.
Anlatılanlar genel çerçeveyi yansıtır; terekenin yapısı ve mirasçıların durumu her dosyada farklıdır. Süre çok kısa olduğundan, ölümden hemen sonra hukuki değerlendirme alınması önerilir.