Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçıların önüne genellikle iki ayrı soru aynı anda gelir: terekeyi kabul etmek gerekir mi, ve saklı payı zedelenen mirasçı ne yapabilir. Bu iki soru aynı dosyanın parçası gibi görünse de farklı mahkemelerde, farklı usullerle ve farklı süre baskısı altında yanıtlanır. Aşağıda bu ayrım ve her aşamanın delil ihtiyacı ele alınmaktadır.
Ret Beyanı ile Tenkis Talebi Aynı Hatta İlerlemez
Mirasın reddi, TMK uyarınca sulh hukuk mahkemesine yapılan bir beyandır; çekişmeli bir dava değil, iradenin kayda geçirilmesidir. Saklı payın zedelendiği iddiasıyla açılan tenkis talebi ise çekişmeli yargıya aittir ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Ret beyanını dava dilekçesi biçiminde hazırlayıp yanlış mercie sunmak, süre işlemeye devam ederken dosyanın beklemesine yol açar.
Terekenin Fotoğrafı Delil Üretir
Her iki yolda da ilk iş, terekenin ölüm anındaki durumunu ortaya koymaktır. Bunun için mirasçılık belgesi, tapu ve araç kayıtları, banka hesap dökümleri, ortaklık payları ile borç ve icra takibi kayıtları toplanır. Terekenin borca batık olup olmadığı sorusu ret kararını; malvarlığının ölümden önce nasıl el değiştirdiği sorusu ise tenkis stratejisini belirler.
- Ölümden önceki devirlerin tarihi, bedeli ve karşı tarafın sıfatı
- Bedelsiz kazandırma görünümündeki satış işlemleri
- Mirasçılardan birine yapılan ve denkleştirmeye tabi kazandırmalar
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığı
Saklı Pay Hesabında Sıra
Saklı pay tartışması, önce terekenin hesaben tamamlanmasını gerektirir. Bu aşamada değer tespiti, bilirkişi incelemesi ve tapu kayıtlarının tarihsel dökümü öne çıkar. Talebin tenkis olarak mı yoksa muvazaa iddiasına dayalı olarak mı kurulacağı, elde bulunan delilin niteliğine göre değişir; ikisinin hukuki sonuçları ve sonuçlarına bağlanan süreler aynı değildir.
Süre Baskısı Altında Doğru Sıralama
Ret için kanunda öngörülen süre, mirasın açıldığının öğrenilmesiyle işlemeye başlar ve kısa bir süredir; bu süre içinde karar verilmezse tereke kabul edilmiş sayılır. Borca batık terekelerde ise mirasın hükmen reddedilmiş sayılmasına dayanan ayrı bir yol bulunur. Tenkis talebi bakımından ise sürenin başlangıcı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andır. Bu tarihlerin tek bir kronolojide tutulması, hangi adımın önce atılacağını da gösterir.
Tereke yapısı, mirasçı sayısı ve devir işlemlerinin niteliği her dosyada farklıdır. Ret ya da tenkis yönünde adım atmadan önce, elinizdeki kayıtlarla birlikte profesyonel bir değerlendirme almanız, geri dönüşü zor tercihleri önler.