Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar iki ayrı takvimle karşı karşıya kalır. Bir yanda terekenin borca batık olması ihtimaline karşı işleyen kısa ret süresi, diğer yanda saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davasının süresi bulunur. Bu iki süre birbirini beklemez ve biri kullanılırken diğerinin kaçırılması sık görülen bir sonuçtur.
Ret Süresi Ne Zaman Başlar?
TMK, yasal mirasçılar bakımından mirasın reddi için ölümü öğrenme tarihinden itibaren üç aylık bir süre öngörür. Atanmış mirasçılarda ise başlangıç, tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihtir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır ve tereke borçlarından şahsi malvarlığıyla sorumluluk doğar. Ret beyanı, mirasın açıldığı yerdeki sulh hukuk mahkemesine yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır; şarta bağlı ret sonuç doğurmaz.
Hükmen Ret: Süre Geçse de Kapanmayan Kapı
Miras bırakanın ödemeden aczi ölümü anında açıkça belliyse, mirasın hükmen reddedilmiş sayılacağı kabul edilir. Bu durumda üç aylık süreye bağlı olmaksızın, alacaklıların takibi karşısında terekenin borca batık olduğunun tespiti istenebilir. Ancak burada mirasçının terekeyi sahiplenici işlem yapmamış olması aranır; bir taşınmazın kullanılması ya da banka hesabından tasarrufta bulunulması, bu imkânı ortadan kaldırabilir.
Saklı Pay ve Tenkis Talebinin Süresi
Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa, tenkis talebi gündeme gelir. TMK bu talep için, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık; vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı, diğer tasarruflarda ise mirasın açıldığı tarihten itibaren on yıllık bir dış sınır öngörür. Tenkis davası açan mirasçının önce mirası reddetmemiş olması gerektiği, uygulamada gözden kaçan bir noktadır.
Terekeyi Görünür Kılan Adımlar
- Mirasçılık belgesinin alınması ve mirasçı çevresinin netleştirilmesi
- Tapu, banka, trafik ve icra kayıtlarının tereke kapsamında sorgulanması
- Miras bırakanın son yıllardaki devir işlemlerinin tarih sırasıyla çıkarılması
- Terekenin defterinin tutulmasının talep edilip edilmeyeceğine karar verilmesi
- Borç ve alacak kalemlerinin ayrı tabloda karşılaştırılması
Mirasçılar Arasında Farklı Tercihler
Mirasçılardan biri reddederken diğeri kabul edebilir; bu durumda reddedenin payının kime geçeceği, mirasçılık düzenine göre belirlenir. Bu nedenle ret kararı bireysel değil, tüm mirasçı grubunun konumu gözetilerek verilmelidir. HMK bakımından ise ret beyanının sulh hukuk mahkemesince tespiti ile terekenin borca batıklığının tespiti davası birbirinden farklı süreçlerdir.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır. Terekenin yapısı, yapılan kazandırmaların niteliği ve öğrenme tarihi her dosyada farklı sonuç doğurabilir; üç aylık süre işlerken bir hukukçuya başvurulması hak kaybını önler.