Miras bırakanın ölümüyle birlikte, mirasçılar bakımından iki ayrı hesap aynı anda işlemeye başlar: terekenin borca batık olup olmadığı ve yapılan kazandırmaların saklı payı ihlal edip etmediği. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki başlık farklı mahkemelerde ve farklı sürelerde ele alınır; ikisini tek dosyada çözmeye çalışmak sonuç vermez.
Red Beyanı: Kime, Ne Kadar Sürede?
Mirasın reddi, mirasçı tarafından sulh hukuk mahkemesine yöneltilen sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü öğrenme tarihinden; atanmış mirasçılar için tasarrufun bildirildiği tarihten işlemeye başlar ve üç aydır. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilmesi hâlinde mirasın kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılması gündeme gelir. Terekenin borca batık olduğu açıkça belli ise reddedilmiş sayılma hâli ayrıca değerlendirilir; ancak bu durumun tespiti için de dava açılması gerekebilir.
Tenkis Talebi Farklı Bir Mahkemeye Gider
Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davası, konusu ve niteliği gereği asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu dava, ölüme bağlı tasarrufların ve bazı sağlararası kazandırmaların saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar. Tenkiste de kısa süreler işler: saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen süre ile vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen azami süre birlikte hesaplanmalıdır.
Yetki: Son Yerleşim Yeri Kuralı
Miras hukukundan doğan davalarda yetki kuralı büyük ölçüde kesindir ve mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır. Mirasçıların farklı illerde yaşıyor olması bu sonucu değiştirmez. Red beyanının da mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yapılması gerekir; başka bir yer mahkemesine yapılan beyan, sürenin korunması bakımından tartışma yaratır.
Tereke Delilleri Nasıl Toplanır?
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneğiyle mirasçılık sıfatının tespiti
- Tapu, trafik ve banka kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla sorgulanması
- Mirasbırakanın son yıllarda yaptığı devirlerin bedel ve tarih yönünden incelenmesi
- Terekeye ait borçların icra dosyaları üzerinden dökümü
- Gerekiyorsa terekenin resmî defterinin tutulmasının talep edilmesi
Devir işlemlerinin bedelsiz mi yoksa gerçek bir satış mı olduğu, tenkis ve muris muvazaası tartışmalarının merkezinde yer alır. Tapudaki satış bedeli ile o tarihteki gerçek değer arasındaki farkın gösterilmesi, iddianın somutlaşmasını sağlar.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; ölüm tarihi, mirasçıların sıfatı ve yapılan kazandırmaların türü sürelerin başlangıcını değiştirebilir. Üç aylık red süresi gibi kısa ve telafisi güç süreler söz konusu olduğundan, vakit geçirmeden hukuki değerlendirme almanız önemlidir.