Miras açıldığında mirasçının önünde birbirini dışlayan iki yol vardır: terekeyi borçlarıyla birlikte reddetmek ya da mirasçı sıfatını koruyup saklı payına yönelik ihlalleri ileri sürmek. Bu iki yol farklı süreler ve farklı belge setleri gerektirir; yanlış sıralama, sonradan düzeltilemeyen bir sonuç doğurur.
Üç Aylık Ret Süresi Ne Zaman İşler
TMK, mirasın reddi için üç aylık süre öngörür. Yasal mirasçılar bakımından bu süre kural olarak mirasbırakanın ölümünün öğrenildiği tarihten, atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten başlar. Süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse ayrı bir değerlendirme gerekir; bu durumda mirasın hükmen reddi gündeme gelir.
Terekenin Gerçek Fotoğrafını Çıkarmak
Karar üç ay içinde verileceğine göre, terekenin envanteri hızla çıkarılmalıdır. Bunun için tapu ve araç kayıtları, banka hesap ve kredi bakiyeleri, icra dosyası taraması, vergi borcu sorgusu, kefalet ve senet ilişkileri araştırılır. Uygulamada en çok gözden kaçan kalem, mirasbırakanın üçüncü kişilere verdiği kefaletlerdir; borcun varlığı ancak alacaklı harekete geçtiğinde ortaya çıkar ve o aşamada süre çoktan dolmuş olur.
Ret Beyanını Geçersiz Kılan Davranışlar
- Tereke mallarını olağan yönetim sınırını aşacak biçimde kullanmak veya devretmek.
- Mirasbırakanın hesabından ödeme almak, kiraları tahsil etmeye devam etmek.
- Mirasçı sıfatıyla dava veya icra takibi başlatıp süreci yürütmek.
- Süre içinde açık bir irade beyanında bulunmayıp sessiz kalmak.
Saklı Pay Zedelendiğinde
Mirasçı miras hakkını korumayı tercih ediyorsa, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı payı zedeleyip zedelemediği incelenir. Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayan on yıllık süreye tabidir. Muvazaalı devir iddiası ile tenkis talebi birbirinden farklı hukuki temellere dayanır; ikisinin aynı dilekçede nasıl kurgulanacağı HMK usul kuralları çerçevesinde ayrıca planlanmalıdır.
Karar Vermeden Önce Kontrol Listesi
- Ölüm tarihi ve öğrenme tarihi belgeyle sabitlendi mi?
- Mirasçılık belgesi çıkarıldı, mirasçı çevresi doğrulandı mı?
- Aktif ve pasif kalemler ayrı ayrı listelendi mi?
- Kefalet ve teminat ilişkileri araştırıldı mı?
- Ret hâlinde payın kime geçeceği, altsoyun durumu değerlendirildi mi?
- Sağlar arası devirlerin tarihleri ve bedelleri incelendi mi?
Miras dosyaları aile yapısına ve tereke içeriğine göre birbirinden ayrışır. Bu yazı genel bir yön gösterir; üç aylık süre işlemeye başlamışken kayıt araştırmasının ve tercihin bir hukukçu eşliğinde yapılması önerilir.