Miras hukukunda iki talep sıklıkla birbirine karıştırılır: mirasın reddi ve saklı payın korunması. Biri terekenin borçlarından kurtulmaya, diğeri kanunun mirasçıya tanıdığı asgari payı geri kazanmaya yöneliktir. Görevli mahkemeleri de farklıdır; dilekçenin yanlış kapıya verilmesi, kısa olan ret süresinin dolmasına yol açabilir.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Kapı
- Mirasın reddi: TMK uyarınca ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır ve süre üç aydır. Yasal mirasçılar için bu süre kural olarak ölümü öğrenme tarihinden işler.
- Mirasın hükmen reddi: Terekenin borca batık olduğu açıksa, mirasçı bu durumun tespitini isteyebilir; bu talep alacaklıya karşı ileri sürülür ve süreye tabi olmaması yönüyle ayrışır.
- Tenkis davası: Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı dava asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır ve kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere tabidir.
Ret Kararından Önce Yapılması Gerekenler
- Terekenin aktif ve pasifini görmek için tapu, banka ve trafik kayıtlarının araştırılması.
- Gerekiyorsa terekenin resmi defterinin tutulmasının talep edilmesi.
- Murise ait icra dosyalarının UYAP üzerinden taranması.
- Reddin, alt soy mirasçılara geçeceği sonucunun hesaba katılması.
- Mirasçılık belgesinin alınması ve mirasçı sıfatının netleştirilmesi.
Reddi Ortadan Kaldıran Davranışlar
Terekeye ilişkin olağan yönetim işlemleri dışında kalan tasarruflar, mirası kabul etmiş sayılma sonucunu doğurabilir. Bu nedenle ret düşünülüyorsa banka hesaplarından çekim yapmak, taşınmazı kiraya vermek veya araç satmak gibi işlemlerden kaçınılmalıdır. Bu ayrım her olayda ayrı değerlendirilir ve dosyanın kaderini belirler.
Saklı Pay Hesabında Kritik Kalemler
Tenkis talebinde en çok tartışılan konu, murisin sağlığında yaptığı devirlerdir. Görünürde satış olan ancak gerçekte karşılıksız kazandırma niteliği taşıyan işlemler, muvazaa iddiasıyla ayrıca dava konusu yapılabilir. Hesaplamada terekeye dâhil edilecek kazandırmalar, denkleştirme talepleri ve taşınmazların değerleme tarihi ayrı ayrı gösterilmelidir. HMK çerçevesinde bilirkişi incelemesi talep edilirken, incelemenin hangi kalemlere yöneleceği dilekçede somutlaştırılmalıdır.
Sıralamayı Doğru Kurmak
Aynı kişi hem mirası reddedip hem tenkis talep edemez; ret beyanının sonucu, mirasçılık sıfatının geriye etkili şekilde ortadan kalkmasıdır. Bu nedenle karar verilmeden önce terekenin mali tablosu çıkarılmalı, ardından hangi yolun izleneceği belirlenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Üç aylık ret süresi kısa ve telafisi güç olduğundan, murisin vefatının ardından tereke araştırmasını gecikmeden başlatmak ve hukuki görüş almak isabetli olacaktır.