Mirasın reddi, miras hukukunun en kısa ve en çok kaçırılan süresine bağlıdır. TMK, yasal mirasçılar bakımından üç aylık bir ret süresi öngörür ve bu süre sessizce geçtiğinde mirasçı, terekedeki borçlardan sorumlu hâle gelir. Paylaşım tartışmaları ise çoğu zaman bu ilk kararın ardından başlar; bu nedenle iki aşamanın takvimi birlikte kurulmalıdır.
Sürenin Başlangıcı Kime Göre Belirlenir?
Yasal mirasçılar için süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işler. Mirasçılığı sonradan öğrenen kişiler bakımından ise başlangıç, mirasçı olduğunu öğrendiği tarihe bağlanır. Atanmış mirasçılarda ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine bildirildiği tarih esas alınır. Aynı ailede farklı mirasçıların süreleri farklı tarihlerde başlayabilir; herkesin aynı takvimde olduğunu varsaymak yaygın bir hatadır.
Beyanın Şekli ve Yeri
Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine sözlü ya da yazılı olarak yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır. Şarta bağlanmış veya kısmi ret beyanları sonuç doğurmaz. Beyanın süresi içinde mahkemeye ulaşmış olması gerekir; postaya verilme tarihine güvenmek risk yaratır.
Terekeye Karışmak Ret Hakkını Nasıl Düşürür?
- Tereke malları üzerinde tasarrufta bulunmak, satmak veya devretmek.
- Terekeye ait araç ya da taşınmazı kendi adına tescil ettirmek.
- Terekedeki alacakları tahsil etmek.
- Mirasbırakanın borçlarını mirasçı sıfatıyla ödemeye başlamak.
Bu davranışlar mirası kabul anlamına gelebilir ve süre içinde olsa dahi ret hakkını ortadan kaldırabilir. Cenaze giderleri gibi zorunlu ödemelerin bu kapsamda değerlendirilmemesi için belgelerin ayrıştırılması yararlıdır.
Süre Geçtikten Sonra Kalan Yol
Üç aylık süre kaçırıldığında dosya kapanmış sayılmaz. Mirasbırakanın ödemeden aczinin ölüm tarihinde açıkça belli olduğu ya da resmen tespit edildiği hâllerde mirasın hükmen reddedildiği kabul edilir; bu durumda mirasçılığın bulunmadığının tespiti için dava yolu gündeme gelir. Ayrıca terekenin defterinin tutulmasının istenmesi de mirasçıya karar vermek için zaman kazandıran bir yoldur ve kendi kısa süresi vardır.
Paylaşım Aşamasına Geçerken
Ret kararı verilmediğinde sıra terekenin paylaşımına gelir. Bu aşamada mirasçılık belgesinin alınması, terekedeki mal varlığının tespiti ve mirasçılar arasında anlaşma sağlanamadığında ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Saklı pay ihlali iddiası varsa tenkis davası ayrı bir takvime tabidir; bu davada mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde belirli bir üst süre içinde hareket edilmesi gerekir. HMK kapsamındaki delil ve yetki kuralları da baştan gözetilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Terekenin yapısı, mirasçıların sıfatı ve borç durumu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, süre işlerken hukuki değerlendirme alınması gerekir.