Miras, mirasbırakanın ölümüyle bir bütün olarak mirasçılara geçer; bu geçiş yalnızca malvarlığını değil borçları da kapsar. Türk Medeni Kanunu, mirasçıya bu sonucu kabul etmeme imkânı tanır; ancak bu imkân belirli ve kısa bir süreyle sınırlıdır. Sürenin hesabındaki bir hata, mirasçıyı tereke borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu hâle getirebilir.
Sürenin başlangıcı kimde farklıdır
- Yasal mirasçılar için üç aylık süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işlemeye başlar.
- Atanmış mirasçılar bakımından süre, mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar.
- Bir mirasçının reddi nedeniyle mirasçı sıfatı kazananlar için süre, bu durumu öğrendikleri tarihten itibaren işler.
Sürenin hak düşürücü nitelikte olması, hâkimin kendiliğinden dikkate almasını gerektirir. Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkiminden ek süre istenebileceği ise ayrı bir imkândır.
Ret usulü ve şekli
Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yazılı ya da sözlü olarak yapılır ve kayda geçirilir. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır; “borçların bir kısmını kabul ediyorum” biçimindeki beyanlar sonuç doğurmaz. Mirasçı, tereke işlerine karışır, terekeye ait malları gizler veya kendine mal ederse ret hakkını kaybeder. Bu nedenle ret düşünülüyorsa, terekedeki taşınır ve taşınmazlara ilişkin hiçbir tasarrufta bulunulmamalıdır.
Hükmen ret: süreye tabi olmayan yol
Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda mirasçı, alacaklıların takibiyle karşılaştığında terekenin borca batık olduğunun tespitini isteyebilir. Bu yol üç aylık süreye tabi değildir; ancak borca batıklığın ispatı mirasçıya düşer ve bunun için ölüm tarihindeki aktif ile pasifin karşılaştırılması gerekir.
Ret yerine değerlendirilebilecek seçenekler
- Terekenin resmî defterinin tutulması: mirasın kabul edilip edilmeyeceğine, terekenin gerçek durumu görüldükten sonra karar verme imkânı sağlar; bu talep de kanunda öngörülen süre içinde yapılır.
- Resmî tasfiye: terekenin bir tasfiye memuru eliyle tasfiyesini istemek.
- Mirasın kabulü ve borçların terekeden ödenmesi: aktifin pasiften fazla olduğu dosyalarda tercih edilir.
Diğer süreleri gözden kaçırmayın
Reddi miras süresine odaklanılırken tereke ile bağlantılı başka süreler işlemeye devam eder. Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davası, zedelenmenin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde kanunda gösterilen daha uzun süreye tabidir. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil talepleri ile mirasın paylaşılması davaları ise ayrı esaslara bağlıdır.
Belge hazırlığı
Ret başvurusundan önce ölüm belgesi, mirasçılık belgesi, mirasbırakana ait banka ve icra dosyası kayıtları ile tapu ve araç kayıtlarının çıkarılması, kararın bilgiye dayanmasını sağlar. Aksi hâlde borçtan kurtulma amacıyla yapılan ret, aslında var olan bir malvarlığından da vazgeçme sonucunu doğurabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin durumu ve mirasçılık sıfatınız izlenecek yolu değiştirir; üç aylık süre kısa olduğundan ölümü öğrendikten sonra gecikmeden hukuki değerlendirme almanız gerekir.