Tenkis talebi, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı payı zedeleyip zedelemediği sorusuna dayanır. TMK ve HMK çerçevesinde bu dosyanın zorluğu, çoğu zaman hukuki değil aritmetiktir: tereke doğru hesaplanmadan hangi kazandırmanın ne ölçüde indirileceği gösterilemez.
Tereke Tablosu Kurulmadan Talep Yazılmaz
Tenkis hesabı, ölüm anındaki terekeye sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle bulunan farazi bir toplam üzerinden yapılır. Bu nedenle önce mirasbırakanın malvarlığı, borçları ve cenaze giderleri gibi kalemler ayrıştırılmalı, ardından geri eklenecek devirler tarih sırasıyla listelenmelidir. Kazandırmanın değeri işlem tarihindeki bedeli değil, kanunun aradığı değerlendirme ölçütü üzerinden belirlenir; bu ayrım hesabın sonucunu kökten değiştirir.
Saklı Payın Zedelendiğini Gösteren Belgeler
- Mirasbırakan adına kayıtlı taşınmazların tapu takyidat ve devir geçmişi
- Ölüm tarihine yakın banka hesap hareketleri ve havale kayıtları
- Bağış, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve benzeri işlemlere ait senetler
- Vergi dairesi ve sigorta kayıtlarından çıkarılan malvarlığı izleri
- Veraset ilamı ile mirasçılık sıfatını ve pay oranlarını gösteren belgeler
Üç Aylık Ret Süresiyle Çakışan Kararlar
Tereke borca batık görünüyorsa mirasçılar için mirasın reddi gündeme gelir ve bu hak, mirasın açıldığının öğrenilmesinden itibaren işleyen üç aylık süreye tabidir. Burada dikkatli olunması gereken nokta, terekeye sahip çıkan davranışların reddi imkânsız hâle getirebilmesidir. Bir yandan tenkis talebi hazırlanırken diğer yandan reddi düşünülen bir tereke varsa, iki hesabın aynı anda yapılması gerekir; aksi hâlde alacaklıların takibiyle karşılaşma riski doğar. Reddin sulh hukuk mahkemesine yapılan bir beyanla gerçekleştiği, tenkis talebinin ise ayrı bir dava olduğu unutulmamalıdır.
Süre Baskısı ve Görev Ayrımı
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı kısa bir süreye ve her hâlde ölüm ya da vasiyetnamenin açılmasına bağlanan daha uzun bir üst süreye tabidir. Bu süreler hak düşürücü nitelikte kabul edildiğinden, hesap tamamlanmadı diye beklemek telafisi güç sonuç doğurur. Mirasçılık belgesinin alınması, terekenin tespiti ve tenkis talebi farklı mercileri ilgilendirir; noterden alınabilecek bir belge için dava açmak ya da dava gerektiren bir talebi noter işlemiyle çözmeye çalışmak süre kaybının başlıca sebebidir.
Muvazaa mı Tenkis mi
Devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu iddia ediliyorsa tartışma tenkisten çıkıp muvazaa alanına geçer ve ispat ölçütü değişir. Talep kurgusunda bu iki yolun kademeli biçimde ileri sürülmesi, tek bir iddiaya bağlı kalmanın riskini azaltır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Mirasçı sayısı, kazandırma türleri ve öğrenme tarihi sonucu doğrudan etkilediğinden, hesap ve süre planınızı somut belgelerle birlikte hukukçuya doğrulatmanız önerilir.