Miras dosyalarında en sık karşılaşılan hak kaybı, farklı kurumlara ait sürelerin birbirine karıştırılmasından doğar. Terekeye ilişkin kısa süreli bir başvuruyu kaçırmamak için acele eden mirasçı, saklı payına ilişkin talebin süresini gözden kaçırabilir. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde tenkis talebinin başvuru sırasını ve delil planını ele alır.
Birbirine Karışan İki Ayrı Süre
Mirasın reddi, yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren üç aylık süreye tabidir. Bu süre borca batık tereke ihtimaline karşı öngörülmüştür ve tenkisle hiçbir ilgisi yoktur. Tenkis davasında ise mirasçılar saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıllık ve tasarrufun türüne göre başlayan azami on yıllık hak düşürücü süreyle bağlıdır. Üç aylık ret süresini bekleyip tenkis için hâlâ vaktim var diyen mirasçı, çoğu zaman ikinci sürenin farkına varmadan hak kaybeder.
Önce Terekeyi Görünür Kılın
- Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması ve mirasçı çevresinin netleştirilmesi
- Terekenin tespiti veya defterinin tutulması talebiyle mal varlığının resmî kayda geçirilmesi
- Tapu, araç ve banka kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla sorgulanması
- Ölüme yakın dönemdeki devirlerin, bağışların ve hesap hareketlerinin kronolojik olarak listelenmesi
Tenkiste İspatın Odağı
Tenkis, mirasbırakanın tasarruf edebileceği oranı aşan kazandırmaların saklı pay oranında geri alınmasını sağlar. Bu nedenle davanın merkezinde tek bir soru vardır: ölüm anındaki net tereke değeri ile mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların toplamı nedir. Delil eksikliğinin en görünür olduğu nokta da burasıdır; kazandırmanın varlığı bilinse bile değeri belgelenemediğinde hesap yapılamaz. Satış görünümlü ancak bedelsiz olduğu iddia edilen devirlerde, bedelin ödendiğini gösteren banka kaydının bulunmaması belirleyici olabilir.
Adım Sırası
- Mirasçılık belgesi ve tereke envanteri tamamlanır.
- Sağlararası kazandırmalar tarih, taraf ve değer bilgisiyle tabloya işlenir.
- Saklı pay oranı, mirasçı sıfatına göre ayrı ayrı hesaplanır.
- Dava, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde ve kesin yetki kuralı gözetilerek açılır.
- Devrin devam etme ihtimaline karşı tapu kaydına tedbir talebi eş zamanlı ileri sürülür.
Tenkis mi, Muvazaa mı
Uygulamada aynı devir hem muris muvazaası hem tenkis gerekçesiyle tartışılabilir. İki talebin hukuki dayanağı, ispat yükü ve sonuçları farklıdır; muvazaa iddiasında işlemin baştan geçersizliği, tenkiste ise geçerli bir kazandırmanın saklı pay ölçüsünde indirilmesi söz konusudur. Talebin hangi temele dayandığı dilekçede açıkça gösterilmediğinde, dosya eksik inceleme riskiyle karşılaşır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; mirasçı sıfatı, tasarrufun türü ve öğrenme tarihi sonucu doğrudan etkiler. Süre hesabı için dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmenizde yarar vardır.