Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, saklı paylı mirasçının payını zedeleyebilir. Bu durumda gündeme gelen tenkis talebi, terekeye ilişkin diğer işlemlerle sık sık karıştırılır ve dosya yanlış mercie taşınır. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, tenkis talebinde izlenecek başvuru sırasını ve hak düşürücü sürenin nasıl korunacağını ele alıyor.
Tenkis, Terekeye İlişkin Diğer İşlerden Nasıl Ayrılır
Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve mirasın reddi gibi işler ile saklı payın zedelenmesine dayalı tenkis talebi aynı yolu izlemez. Birinciler çekişmesiz yargı ya da sulh hukuk mahkemesinin görev alanıyla ilgiliyken, tenkis çekişmeli bir eda davasıdır ve genel görev kuralına göre asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir.
Tenkis mi, Muvazaa mı
Uygulamada en sık yapılan tercih hatası, mirastan mal kaçırma iddiasıyla açılması gereken dava ile tenkis talebinin birbirinin yerine kullanılmasıdır. İki talebin şartları, ispat yükü ve sonuçları farklıdır: birinde işlemin görünürdeki niteliği tartışılırken, diğerinde geçerli bir kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir. Talepler arasındaki ilişki dilekçede kademeli biçimde kurulmadığında, esas talep reddedildiğinde ikinci ihtimal değerlendirilmeden dosya kapanır.
Hak Düşürücü Sürenin Korunması
- Süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar
- Ölümden itibaren de bir üst sınır bulunur; bu iki hesap birlikte izlenmelidir
- Öğrenme anını gösteren belge, yazışma veya tapu kaydı sorgusu dosyaya konulmalıdır
- Süre hak düşürücü nitelikte olduğundan, taraflar ileri sürmese de mahkemece gözetilir
Hesaplamanın Dayandığı Kayıtlar
Tenkis, matematiksel bir hesaba dayanır: terekenin ölüm anındaki net değeri belirlenir, tenkise tabi kazandırmalar eklenir ve saklı paylar bu toplam üzerinden hesaplanır. Bu nedenle mirasbırakanın taşınmaz devirleri, banka hareketleri, şirket payları ve varsa hayat sigortası kayıtları toplanmalıdır. Kazandırmaların yapıldığı tarihteki ve ölüm anındaki değerlerinin ayrı ayrı belirlenmesi gerekir; değer tespiti için keşif ve rapor talebi baştan planlanmalıdır.
Uygulama Basamakları
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtları çıkarılır.
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri belgelenir, yetki bu adrese göre kurulur.
- Sağlığında yapılan devirler tarih sırasıyla listelenir.
- Talep, kademeli olarak ve her kalem için ayrı gerekçeyle yazılır.
- Devir riski varsa tedbir talebi dilekçede ayrıca ileri sürülür.
Yukarıda aktarılanlar bilgilendirme amacı taşır; kazandırmanın türü, mirasçıların konumu ve öğrenme tarihi sonucu değiştirebilir. Süreler kısa ve telafisi güç olduğundan, dava açılmadan önce dosyanın hukuki yönden incelenmesi yerinde olur.