Saklı payı zedelenen mirasçı için tenkis, kazanılmış bir hakkın değil, zamanında kullanılması gereken bir talebin adıdır. Tenkis dosyalarında en çok karşılaşılan kayıp, davanın yanlış yerde açılması veya sürenin başladığı anın geç fark edilmesidir. Bu rehber, görev–yetki analizini süre hesabıyla birlikte ele alır.
Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, TMK ve HMK uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir ve bu yetki kesindir. Taşınmazın bulunduğu yer, davacının ikametgâhı veya lehine kazandırma yapılan kişinin adresi yetkiyi değiştirmez. Mirasbırakanın ölümünden önceki son yerleşim yerinin tespiti tartışmalıysa, nüfus kayıt örneği ve adres hareketleri dosyaya baştan konmalıdır.
Görevli Mahkeme ve Dava Değeri
Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür. Talep genellikle belirsiz alacak veya kısmi dava olarak açılabilir; ancak harç ve ıslah planlaması, saklı pay hesabının bilirkişi incelemesiyle netleşeceği dikkate alınarak yapılmalıdır. Terekede birden fazla kazandırma varsa, her bir tasarruf ayrı ayrı gösterilmelidir.
Süre: Öğrenme Anı Kritiktir
- TMK, tenkis davası için saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre öngörür.
- Bu sürenin yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir üst süre bulunur.
- Süreler hak düşürücü niteliktedir; mahkeme tarafından kendiliğinden gözetilir.
- Buna karşılık kendisine karşı talepte bulunulan mirasçı, tenkis savunmasını def'i olarak her zaman ileri sürebilir.
Saklı Payı Hesaplarken Toplanacaklar
- Mirasçılık belgesi, nüfus kayıt örneği ve varsa vasiyetname ya da miras sözleşmesi temin edilir.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı tapu devirleri, bağışlamalar ve şirket pay devirleri listelenir.
- Banka hesap hareketleri ve ölüm tarihine yakın dönemdeki para transferleri incelenir.
- Taşınmazların ölüm tarihindeki değeri için keşif ve bilirkişi talebi baştan dilekçeye yazılır.
- Denkleştirme (iade) talebiyle tenkis talebinin ayrımı dilekçede net gösterilir.
Muvazaa İddiasıyla İlişkisi
Uygulamada tenkis ile muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil talebi çoğu zaman birlikte gündeme gelir. İkisi farklı hukuki temele dayanır: muvazaa iddiası devrin görünürdeki işlemden ibaret olduğunu, tenkis ise geçerli bir kazandırmanın saklı payı aştığını ileri sürer. Terditli talep kurulacaksa sıralama ve harç yönü dilekçede açıkça belirtilmelidir; aksi hâlde eksik harç nedeniyle usul sorunu doğabilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amacı taşır. Terekenin yapısı ve kazandırmanın niteliği sonuç üzerinde belirleyici olduğundan, dava açmadan önce kayıtların hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.