Miras açıldığında saklı payı zedelenen mirasçının önünde birbirinden bağımsız iki saat işlemeye başlar. Bunlardan biri tenkis talebine ilişkin süre, diğeri mirasın reddi için tanınan üç aylık süredir. Tereke borçlu ise ikinci saat çok daha hızlı işler ve tenkis stratejisi hazırlanırken ret süresinin kaçırılması, alacak beklerken borç üstlenilmesine yol açabilir.
İki Süre, İki Farklı Mantık
Tenkis talebi, saklı pay sahibinin payının zedelendiğini öğrendiği andan itibaren işleyen bir süreye tabidir ve her hâlde uzun bir azami süre öngörülmüştür. Mirasın reddi ise Türk Medeni Kanunu uyarınca yasal mirasçılar bakımından mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılır. Ret süresi hak düşürücüdür ve uzatılması istisnai hâllere bağlıdır.
Terekenin Fotoğrafını Çekmeden Karar Vermeyin
Ret mi tenkis mi sorusunun cevabı, terekenin aktif ve pasifinin karşılaştırılmasına bağlıdır. Bu karşılaştırma yapılmadan verilen ret kararı, sonradan değerli çıkan bir taşınmazdan yoksun kalmayı doğurabilir. Tersine, aceleyle tenkis planlaması yapılırken ret süresinin geçirilmesi, murisin bilinmeyen borçlarından sorumluluk anlamına gelebilir. Terekenin defterinin tutulmasının istenmesi, bu belirsizliği yönetmek için başvurulabilecek bir yoldur.
Tenkis Hesabına Giren Kazandırmalar
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan kazandırmalar.
- Sağlararası yapılan ve kanunda tenkise tabi tutulan karşılıksız kazandırmalar.
- Miras payına mahsuben yapılan ve denkleştirmeye tabi olan verimler.
- Muvazaalı olduğu iddia edilen devirler bakımından ise ayrı bir dava türünün gündeme gelebileceği.
Zaman Çizelgesi
- Ölüm tarihi ve mirasçılık belgesinin alındığı tarih kaydedilir.
- Mirasçı olunduğunun öğrenildiği tarih, ret süresinin başlangıcı olarak ayrıca not edilir.
- Tereke aktif ve pasifi, tapu, banka ve icra kayıtları üzerinden çıkarılır.
- Ret, kayıtsız şartsız kabul veya defter tutma talebi arasındaki tercih üç ay dolmadan yapılır.
- Tenkis talebi için saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarih belgelenir ve süre takibe alınır.
Sık Karşılaşılan Yanılgılar
Terekeye ait bir malın kullanılması, kiraya verilmesi ya da tereke işlerine karışılması, ret hakkının düşmesi sonucunu doğurabilir. Benzer şekilde, mirasçılar arasında yapılan sözlü paylaşımın hukuken bağlayıcı olduğu varsayımı, sonradan açılan davalarda dayanaksız kalır. Terekeye ilişkin her fiilî tasarruf öncesinde hukuki sonucunun düşünülmesi gerekir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; her terekede kazandırmaların niteliği ve mirasçıların konumu farklıdır. Özellikle üç aylık ret süresi işlerken alınacak hukuki görüş, sonradan düzeltilmesi mümkün olmayan tercihleri önler.