Tenkis, saklı payı zedelenen mirasçının terekedeki dengeyi yeniden kurmasını sağlayan bir dava türüdür. Bu davanın en kırılgan yanı esas değil, zamandır: süre kaçırıldığında saklı pay ihlali ne kadar açık olursa olsun talep dinlenmez. Bu nedenle dosya kurulurken ilk yazılacak veri tarihlerdir.
Süre İki Katmanlı İşler
TMK sisteminde tenkis hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile mirasbırakanın ölümüne ya da vasiyetnamenin açılmasına bağlı uzun süre şeklinde iki katman hâlinde sınırlandırılmıştır. Her iki süre de hak düşürücüdür; yani hâkim tarafından resen dikkate alınır ve karşı tarafın ileri sürmesine gerek yoktur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği, uygulamada en çok tartışılan noktadır ve genellikle tapu kaydının ya da vasiyetnamenin öğrenildiği tarihe bağlanır.
Terekeyi Görünür Kılmak
- Veraset ilamı temin edilir ve mirasçılık sıfatı netleştirilir.
- Mirasbırakanın ölüm tarihinden geriye doğru tapu, araç ve şirket pay kayıtları çıkarılır.
- Banka hesap hareketleri ve varsa kiralık kasa kayıtları istenir.
- Sağlığında yapılan devirlerin bedeli ile o tarihteki gerçek değeri karşılaştırılır.
- Vasiyetname varsa açılma tutanağı ve tebliğ tarihleri dosyaya eklenir.
Muvazaa mı, Tenkis mi
Uygulamada sık karşılaşılan bir yol ayrımı vardır. Mirasbırakanın mirasçıdan mal kaçırma amacıyla yaptığı görünürdeki satış işlemleri muris muvazaası kapsamında değerlendirilir ve bu iddia hak düşürücü süreye tabi tutulmaz. Buna karşılık gerçek bir bağışlama söz konusuysa yol tenkistir ve süre işler. İki talebin ispat yükü ve sonuçları farklı olduğundan, dava dilekçesinde kademeli talep kurulması sık başvurulan bir yöntemdir; ancak hangi talebin asıl hangisinin yedek olduğu açıkça belirtilmelidir.
Hesap Yönteminin Denetimi
Tenkis hesabı, terekeye eklenecek kazandırmaların belirlenmesi ve saklı payın buna göre yeniden hesaplanmasıyla yapılır. Bilirkişi raporunda dikkat edilmesi gereken başlıklar şunlardır:
- Kazandırmaların ölüm tarihindeki değerinin esas alınıp alınmadığı.
- Denkleştirmeye tabi kazandırmaların ayrı gösterilip gösterilmediği.
- Terekeden düşülecek borç ve giderlerin doğru hesaplanması.
- Saklı pay oranlarının mirasçıların sıfatına göre doğru uygulanması.
Yetki ve Görev
Tereke uyuşmazlıklarında yetki kuralları genel kuraldan ayrılabilir; HMK çerçevesinde mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin yetkisi öne çıkar. Yanlış yetkili mahkemede açılan dava süre yönünden sorun doğurabileceğinden, dilekçe verilmeden önce bu husus kontrol edilmelidir.
Bu içerik genel çerçeve sunar; kazandırmanın türü, mirasçıların sıfatı ve öğrenme tarihine ilişkin deliller sonucu doğrudan etkiler. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, devri öğrendiğiniz anda hukuki destek almanız yerinde olur.