Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların saklı payını zedeleyebilir. Tenkis davası, bu zedelemeyi kanuni ölçüde geri getirmeyi amaçlar. Doğru dava türünün seçilmesi ise davanın kabulü kadar sürelerin ve yetkinin de belirleyicisidir.
Saklı Pay ve Tasarruf Serbestisi Ayrımı
Türk Medeni Kanunu, altsoy, eş ve kimi hallerde ana-babaya saklı pay tanır. Miras bırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe kazandırma yapabilir. Tenkiste ilk çözülmesi gereken mesele, terekenin tasarruf anındaki değeriyle saklı pay oranının hesaplanmasıdır. Bu hesap yapılmadan talebin miktarı belirlenemez.
Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan aşkın kazandırmalar
- Saklı payı bertaraf etmek amacıyla yapıldığı anlaşılan sağlararası bağışlamalar
- Muvazaalı satış görünümü altındaki gizli bağışlar
- Mirastan feragat karşılığı alınanların iadesi gereken kısımları
Tenkis mi, Muvazaa Davası mı
Uygulamada en sık karşılaşılan hata, muris muvazaasına dayanan tapu iptali davası ile tenkis davasının birbirine karıştırılmasıdır. Muvazaada işlem baştan geçersiz sayılır ve mirasçı payı oranında iptal istenir; tenkiste ise işlem geçerlidir, yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. Somut olayda kazandırmanın gerçek bir bağış mı yoksa gizlenmiş bir işlem mi olduğu, dava türünü baştan tayin eder. Yanlış türle açılan davada ıslah imkanı sınırlı kalabilir.
Sıra ve Oran Meselesi
Tenkis belirli bir sıra izler: önce ölüme bağlı tasarruflar, sonra sağlararası kazandırmalar en yenisinden en eskisine doğru indirilir. Bu sıralama gözetilmeden yapılan talep, mahkemece kısmen reddedilebilir.
Sürelerin Doğru Hesabı
Tenkis talebinin, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine ve terekenin açılmasına bağlı hak düşürücü sürelere tabi olduğu unutulmamalıdır. Öğrenme anının belgelenmesi, sürenin başlangıcını ispat açısından kritiktir. Bu nedenle veraset ilamı, tapu kayıtları ve bağış belgelerinin edinildiği tarihler dosyada net tutulmalıdır.
Tenkis hesabı bilirkişi gerektiren teknik bir konudur; değerleme tarihleri ve saklı pay oranları somut terekeye göre değişir. Bu yazı genel nitelikte olup, kendi mirasınıza ilişkin adım atmadan önce belgelerinizle birlikte bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.