Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirlerden rahatsız olan mirasçının önündeki ilk soru, çoğu kez sanıldığı gibi ne kadar alırım değil; hangi davayı açacağımdır. Tenkis ile muris muvazaasına dayalı tapu iptali talebi farklı şartlara, farklı sonuçlara ve farklı süre rejimlerine tabidir. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, seçim aşamasına odaklanır.
İki Yolun Ayrıldığı Nokta
Tenkis, geçerli bir kazandırmanın saklı payı zedelemesi halinde, bu payı tamamlamaya yönelir; işlemin kendisi ayakta kalır, yalnızca aşan kısım indirilir. Muvazaa iddiası ise işlemin görünürdeki halinin gerçeği yansıtmadığı, örneğin satış gibi gösterilen devrin aslında karşılıksız olduğu esasına dayanır ve başarılı olduğunda tapu kaydının iptali sonucunu doğurur. Uygulamada iki talep birbirinin alternatifi olarak da kurulabilir; ancak bu, dilekçede bilinçli ve sıralı biçimde yazılmayı gerektirir.
Hangi Delil Hangi Yolu Besler
- Devir bedelinin ödendiğine dair banka kaydı bulunmaması muvazaa iddiasını güçlendirir.
- Devralanın o tarihte ödeme gücü olup olmadığına ilişkin gelir kayıtları belirleyicidir.
- Taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeri ile akit tablosundaki bedel arasındaki fark önemlidir.
- Terekenin bütününü gösteren kayıtlar, saklı pay hesabının temelidir.
- Mirasçılar arasındaki ilişkiye dair tanık anlatımları destekleyici rol oynar.
Hesabın Yapılabilmesi İçin Terekenin Tamamı
Saklı pay hesabı, yalnızca ihtilaflı taşınmaz üzerinden yapılamaz. Miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı, borçları ve sağlığında yaptığı diğer kazandırmalar birlikte değerlendirilir. Bu nedenle dava hazırlığında tapu, banka, araç ve şirket pay kayıtlarının toplu olarak çıkarılması, sonradan yapılacak ıslah ihtiyacını azaltır.
Tebligat Gecikmesi ve Çok Taraflı Dosyanın Zorluğu
Miras dosyalarında taraf sayısı yüksektir; mirasçılardan biri yurt dışında yaşıyor, biri taşınmış, bir diğerinin adresi hiç bilinmiyor olabilir. Tebligat yapılamayan her taraf yargılamayı uzatır, uzayan süreçte tanıklara erişim güçleşir. Ayrıca kendisine ulaşılamayan mirasçı, verilen kararı geç öğrendiğinde kanun yolu süresi bakımından ağır bir riskle karşılaşır. Dava öncesinde mirasçılık belgesindeki tüm adreslerin doğrulanması, yurt dışındakiler için tebligata elverişli adres belirlenmesi ve dosyanın düzenli aralıklarla sorgulanması bu riski azaltır.
Son Not
Yol seçimi, devir tarihine, mirasçının konumuna ve elde bulunan belgelere göre değişir; yanlış tercih hem zaman hem hak kaybı doğurabilir. Dilekçeyi hazırlamadan önce belgelerinizin bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi bu nedenle belirleyicidir.