Saklı payı zedelenen mirasçının önündeki en kritik tercih, hangi davayı açacağıdır. Tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil ile denkleştirme talepleri birbirine benzese de koşulları, süresi ve sonuçları farklıdır. TMK ve HMK çerçevesinde hazırlanan bu rehber, doğru dava türünün ve doğru mahkemenin nasıl seçileceğini anlatıyor.
Tenkis mi, Muvazaa mı
Ayrım, mirasbırakanın yaptığı işlemin gerçek olup olmadığında düğümlenir. İşlem gerçekten yapılmış ancak saklı payı aşıyorsa tenkis gündeme gelir; işlemin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu ileri sürülüyorsa muris muvazaası tartışılır. İkisi arasındaki en pratik fark süredir: tenkis, hak düşürücü sürelere tabi iken muvazaa iddiası bakımından böyle bir sınırlama bulunmaz. Bu nedenle dosyada iki ihtimal de varsa, talepler kademeli biçimde ileri sürülmeli ve terditli talep dilekçede açıkça kurulmalıdır.
Süre Hesabı Neden Baştan Yapılmalı
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve her hâlde mirasın açılmasından ya da vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren işleyen on yıllık süreye tabidir. Öğrenme anının belgeye bağlanması bu yüzden önemlidir. Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanak, tapu kaydının çıkarıldığı tarih ve mirasçılar arasındaki yazışmalar dosyaya konulmalıdır. Sürenin geçtiği yönündeki savunma, esasa hiç girilmeden davayı sonlandırabilir.
Hangi Mahkeme, Hangi Talep
- Mirasçılık belgesi düzenlenmesi ve terekeye ilişkin koruma tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır; mirasçılık belgesi ayrıca noterden de alınabilir.
- Tenkis, muris muvazaası ve mirasın gerçek reddine ilişkin uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Yetki bakımından miras davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar; talep taşınmazın aynına ilişkinse taşınmazın bulunduğu yer kuralı ayrıca değerlendirilir.
Görevsiz veya yetkisiz mahkemeye açılan davada, verilecek karar üzerine HMK uyarınca kanuni süre içinde dosyanın gönderilmesi talep edilmezse dava açılmamış sayılır. Hak düşürücü sürenin işlediği bir dosyada bu, telafisi olmayan bir kayıp anlamına gelir.
Tenkis Hesabının Kurulması
- Tereke aktif ve pasifiyle birlikte, ölüm tarihindeki durumuna göre tespit edilir.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olabilecek kazandırmalar listelenir.
- Saklı pay oranları mirasçı sıfatına göre hesaplanır.
- Kazandırma konusu malın değerinin hangi tarihe göre belirleneceği tartışılır ve talep buna göre yazılır.
Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Miras dosyalarında süre ve dava türü tercihleri birbirine bağlı olduğundan, tereke kayıtları toplandıktan sonra tek seferde ve doğru kurgulanmış bir dava açılması, sonradan yapılacak düzeltmelerden daha güvenlidir.