Tenkis talebi, saklı paylı mirasçının payına dokunan kazandırmaların indirilmesini amaçlar. Uygulamada bu davaların kaybedilme nedeni çoğunlukla hukuki gerekçenin zayıflığı değil, terekenin ve kazandırmaların rakamsal olarak ortaya konulamamasıdır. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen süreçte hâkim, saklı payın ihlal edilip edilmediğini ancak dosyaya giren kayıtlar üzerinden hesaplatabilir; eksik kayıt doğrudan eksik hesap demektir.
İspatın İki Ayağı: Tereke ve Kazandırmanın Niteliği
İlk ayak, murisin ölüm anındaki malvarlığının aktif ve pasifiyle birlikte belirlenmesidir. İkinci ayak, sağlığında yapılan devir ve bağışların hangi nitelikte olduğunun gösterilmesidir. Bedelli görünen bir devrin gerçekte karşılıksız olduğu iddia ediliyorsa, bu iddia beyanla değil, bedelin ödenmediğini gösteren kayıtlarla desteklenmelidir. Tenkis ile muvazaa iddiasının hukuki sonuçları farklı olduğundan, talebin hangi temele dayandığı baştan netleştirilmelidir.
Hangi Kayıt Nereden İstenir
- Tapu müdürlüğünden murisin tüm taşınmaz hareketlerini kapsayan kayıt dökümü
- Bankalardan hesap açılış bilgileri ve devir tarihlerine denk gelen hareket dökümleri
- Trafik ve ticaret sicili kayıtları ile şirket pay devirlerine ilişkin belgeler
- Sosyal güvenlik ve gelir kayıtları üzerinden murisin ödeme gücünün tespiti
- Vergi dairesi kayıtlarından beyan edilen değerler
Delil Eksikliğinin En Sık Görüldüğü Nokta
Dosyaların büyük kısmında zayıf halka, devralanın bedeli gerçekten ödeyip ödemediği sorusudur. Devralanın devir tarihindeki geliri, birikimi ve kredi kullanımı incelenmeden yapılan itirazlar soyut kalır. Bu nedenle karşı tarafın ödeme gücüne ilişkin kayıtların celbi, davacının kendi belgelerini toplamak kadar önemlidir. Aynı biçimde, murisin ölümünden kısa süre önce gerçekleşen işlemler için o dönemdeki sağlık kayıtlarının istenmesi de anlatıyı güçlendirir.
Süre Baskısı Altında Delil Toplamak
Kanun tenkis talebi için sınırlı bir zaman aralığı öngörür ve bu sürenin işlemeye başladığı an tartışma konusu olabilir. Belgeler toplanana kadar beklemek yerine, dava açıldıktan sonra kurumlardan kayıt celbi istenmesi çoğu dosyada daha güvenli bir yoldur. Kayıt taleplerinin dilekçede kurum, dönem ve kayıt türü belirtilerek tek tek yazılması, ara kararların boşa gitmesini önler.
Hesaplama Aşamasına Hazırlık
Bilirkişi hesabı, dosyaya giren değerler üzerinden yapılır. Taşınmazlar için değer tespiti tarihinin hangi ana göre alınacağı, borçların terekeden düşülüp düşülmediği ve denkleştirmeye tabi kazandırmaların ayrı gösterilmesi rapora itirazın temelini oluşturur. Rapor geldiğinde itiraz, genel bir memnuniyetsizlik yerine kalem kalem yazılmalıdır.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; miras bırakanın işlemleri ve mirasçıların konumu her dosyada farklılaştığından, somut değerlendirme için hukuki destek alınması önerilir.