Tenkis davası, miras bırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunan payı arasındaki dengeyi kurar. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu davada tartışma iki eksende ilerler: terekenin gerçek büyüklüğü ve dava hakkının süresi içinde kullanılıp kullanılmadığı. İkinci eksende yapılan bir hata, ilk eksendeki tüm haklılığı sonuçsuz bırakır.
Terekenin Fotoğrafını Çekmek
Tenkis hesabı, ölüm anındaki malvarlığı üzerinden değil; bu malvarlığına sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle oluşan bir tablo üzerinden yapılır. Bu nedenle hazırlık aşamasında yalnızca mevcut mallar değil, geçmiş devirler de araştırılır.
- Tapu kayıtları ve taşınmazların devir tarihleri.
- Banka hesap hareketleri, para transferleri ve kasa kayıtları.
- Araç ve şirket payı devirlerine ilişkin kayıtlar.
- Vasiyetname, miras sözleşmesi ve varsa noter işlemleri.
Bu belgelerin bir kısmı üçüncü kişilerde bulunduğundan, dava içinde ilgili kurumlardan celbi talep edilir; talebin kapsamı baştan geniş tutulmalıdır.
Bir Yıl ve On Yıl: Sürenin İşleyişi
Tenkis davası hak düşürücü süreye tabidir. Süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar ve her hâlde daha uzun bir üst sınırla sınırlıdır. Uygulamadaki asıl tartışma, öğrenme anının ne zaman gerçekleştiğidir. Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, tapu kaydının çıkarıldığı gün veya terekeye ilişkin bilgi edinilen an bu bakımdan belirleyici olabilir. Bu nedenle öğrenme anını gösteren belgeler ilk günden itibaren saklanmalı; tereddüt hâlinde beklemek yerine dava açılması tercih edilmelidir.
Bağış mı, Satış mı: Muvazaa İddiasının Delili
Miras bırakanın taşınmazını satış göstererek devrettiği iddiası, tenkis talebiyle birlikte veya ondan bağımsız olarak gündeme gelebilir. İki talebin şartları ve süre rejimi farklıdır; bu nedenle kademeli talep kurmak yaygın bir yöntemdir. İspat tarafında ise devir bedelinin ödenip ödenmediği, devralanın ödeme gücü ve aile içi ilişki bütünlük içinde değerlendirilir.
Hesap Aşaması ve Bilirkişi
Tenkis oranının belirlenmesi teknik bir hesaplamadır. Kazandırmaların değerlendirme tarihi, taşınmazların güncel değeri ve saklı pay oranları bilirkişi raporuna konu olur. Rapora itiraz edilecekse, itirazın soyut biçimde değil, hesaplamadaki hangi kalemin hangi veriye aykırı olduğu gösterilerek yapılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Mirasçı sayısı, kazandırmaların niteliği ve öğrenme tarihi sonucu değiştirdiğinden, tereke incelemesini bir hukukçuyla birlikte yürütmeniz yerinde olacaktır.