Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedeliyorsa, tenkis davası bu dengeyi yeniden kurmayı amaçlar. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde bu rehber, terekenin çıkarılmasından hesap itirazına kadar olan pratik adımları ele alıyor.
Tereke Tablosu Kurulmadan Dava Kurgulanmaz
Tenkis talebinin gücü, hesabın sağlamlığından gelir. Bu nedenle önce miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı, borçları ve sağlığında yaptığı devirler tek bir tabloda toplanmalıdır. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, araç ve şirket pay kayıtları ile vergi beyanları bu tablonun kaynaklarıdır. Kazandırmanın karşılıksız mı yoksa gerçek bir satış mı olduğu, dosyanın esas tartışma noktasıdır.
Tenkis mi, Muvazaa mı: İki Yolun Farkı
Devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu ileri sürülüyorsa muvazaa temelli iptal talebi; devrin geçerli olduğu kabul edilip yalnızca saklı payın zedelenmesi tartışılıyorsa tenkis gündeme gelir. İki yolun ispat yapısı farklıdır ve terditli talep kurulurken sıralama dikkatle yazılmalıdır. Yanlış kurulan sıralama, esasa girilmeden sonuç doğurabilir.
Süre ve Öğrenme Anının Belgelenmesi
Tenkis davası hak düşürücü sürelere tabidir ve süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan itibaren işler. Uygulamada tartışma çoğu kez bu öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği üzerinde çıkar. Bu nedenle veraset ilamının alındığı tarih, tapu kayıtlarının ilk kez sorgulandığı tarih ve mirasçılar arasındaki yazışmalar saklanmalıdır.
Bilirkişi Hesabına İtiraz Ederken
- Değerleme tarihinin doğru alınıp alınmadığı kontrol edilir
- Terekeye dâhil edilmesi gereken bir kazandırmanın hesap dışında bırakılıp bırakılmadığı gösterilir
- Denkleştirmeye tabi kazandırmalar ile tenkise tabi olanlar ayrıştırılır
- İtiraz dilekçesinde sayısal karşı hesap sunulur; soyut itiraz sonuç doğurmaz
Aile İçi Anlaşmanın Sınırları
Mirasçılar arasında yapılan paylaşım anlaşmaları, davanın uzamasını önleyebilir. Ancak anlaşmanın hangi taşınmazları kapsadığı, ileride ortaya çıkacak tereke unsurlarının ne olacağı ve feragatin kapsamı açıkça yazılmazsa, kapanan dosya yeniden açılabilir. Anlaşma yalnızca tutar üzerinden değil, terekenin bütünü üzerinden kurulmalıdır. Taraflardan birinin dava dışı bırakılması hâlinde zorunlu dava arkadaşlığı sorunları da doğabilir.
Burada anlatılanlar genel niteliktedir; tereke yapısı, kazandırmaların türü ve mirasçı sayısı sonucu değiştirir. Kendi dosyanız için hesap ve süre analizinin hukukçu eşliğinde yapılması yerinde olur.