Tenkis davası, mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının başvurduğu yoldur. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu davada asıl güçlük hukuki gerekçede değil, hesabın kurulmasında ve talebin doğru sırayla ileri sürülmesindedir.
Hesap Kurulmadan Talep Yazılmaz
Saklı payın zedelenip zedelenmediği, ölüm anındaki terekenin aktif ve pasifi belirlenip mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar bu değere eklenerek anlaşılır. Bu nedenle dava öncesinde tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, şirket pay devirleri ve varsa sigorta poliçeleri taranmalıdır. Denkleştirmeye tabi kazandırmalar ile tenkise tabi olanların ayrıştırılmaması, hesabın baştan yanlış kurulmasına yol açar.
Tenkis mi, Muvazaa mı
Uygulamada en sık karşılaşılan yol ayrımı budur. Devir görünürde satış olmakla birlikte gerçekte bağış niteliğindeyse muvazaa iddiası; devir geçerli fakat saklı payı aşıyorsa tenkis talebi gündeme gelir. İki iddianın ispat konusu ve sonucu farklıdır: biri işlemin geçersizliğini, diğeri kazandırmanın belirli ölçüde indirilmesini hedefler. Bu nedenle talebin kademeli biçimde kurulması dosyanın seyri açısından önem taşır.
Sıra ve Süre
- İndirim önce ölüme bağlı tasarruflardan başlar; yetmezse sağlararası kazandırmalara sırayla gidilir.
- Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı hak düşürücü sürelere tabidir.
- Süre işlemeye başlamadan önce mirasçılık belgesinin alınması pratik bir gerekliliktir.
- Def'i yoluyla ileri sürme imkânı, bazı hâllerde dava süresi geçtikten sonra da gündeme gelebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Terekeye ilişkin uyuşmazlıklarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir ve bu yetki kuralı tarafların iradesiyle değiştirilemez. Mirasçılık belgesi alınması gibi çekişmesiz işler ile tenkis gibi çekişmeli davaların aynı mahkemede görülmesi gerekmez; bu ayrım gözetilmediğinde dilekçe yanlış mercie sunulmuş olur.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Tenkis hesabı bilirkişi incelemesine dayandığından, dava açılmadan önce kazandırmaların listelenmesi ve tarihlerinin belgelenmesi sürecin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.