Tenkis, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalarla saklı paylı mirasçıların hakkını zedelemesi halinde başvurulan hukuki yoldur. Uygulamada bu davaların önemli bir bölümü esasa girilmeden sonuçlanır; çünkü süre, mirasbırakanın ölümüne değil öğrenme anına bağlıdır ve mirasçılar çoğu zaman bu ayrımı geç fark eder.
Sürenin İki Ucu
TMK, tenkis davasının, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye tabi olduğunu düzenler. Bunun yanında, işlemin niteliğine göre daha uzun bir üst sınır da öngörülmüştür. Öğrenme anının ne olduğu tartışmalıdır: veraset ilamının alınması, vasiyetnamenin açılması ya da tapu kaydının incelenmesi farklı tarihlere karşılık gelebilir. Bu nedenle dosyada öğrenmeyi belgeleyen kayıt, davanın en kritik ekidir.
Def'i Yoluyla İleri Sürme İmkanı
Süre geçmiş olsa dahi, tenkis iddiası her zaman def'i olarak ileri sürülebilir. Yani lehine kazandırma yapılan kişi tarafından açılan bir davada, saklı paylı mirasçı tenkis savunmasını süre sınırlaması olmaksızın öne sürebilir. Bu imkan, dava açma süresini kaçırmış mirasçılar için önemli bir dengeleyicidir; ancak yalnızca savunma konumunda kullanılabildiğinden, aktif talepte bulunma ihtiyacını karşılamaz.
Yetkili Mahkeme ve Görev
Miras davalarında kanun, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar ve bu yetki tenkis davası bakımından kesindir. Mirasçıların ya da davalıların başka illerde bulunması bu kuralı değiştirmez. Görev bakımından dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Son yerleşim yerinin nüfus kaydındaki adresten farklı olduğu iddia ediliyorsa, fiili ikamete ilişkin belgelerin dilekçeye eklenmesi gerekir; aksi halde dosya yetkisizlikle başka mahkemeye gider ve gönderme talebinin süresi ayrıca gündeme gelir.
Tenkiste Sıra ve Hesabın Kurulması
Kazandırmaların hepsi aynı anda tenkise tabi tutulmaz; kanun bir sıra öngörür ve ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalar farklı sırada değerlendirilir. Hesaplama yapılırken terekenin ölüm anındaki durumu esas alınır, geri verilecek değerler eklenir ve borçlar düşülür. Bu nedenle dosyaya sunulacak değerleme, tek bir taşınmazın güncel rayicinden ibaret olamaz.
Dosyanın Belge Altyapısı
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Varsa vasiyetname ve açılma tutanağı
- Mirasbırakana ait tüm taşınmaz ve araç kayıtlarının geriye dönük dökümü
- Banka hesap hareketleri ve şirket pay devirlerine ilişkin kayıtlar
- Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğunu gösteren ödeme belgeleri
HMK kapsamında talep sonucu belirlenirken, saklı pay oranının hesabı için bilirkişi incelemesi gerekebileceği baştan öngörülmelidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; öğrenme tarihi ve tereke yapısı her dosyada farklı olduğundan, dava açmadan önce hukuki değerlendirme alınması gerekir.