Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalarla saklı paylı mirasçıların hakkına yapılan müdahaleyi gidermeye yarar. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu davada iki nokta belirleyicidir: hesabın hangi değerler üzerinden kurulacağı ve davanın kanunda öngörülen süre içinde açılıp açılmadığı. İkincisi kaçırıldığında birincisinin ne kadar güçlü olduğunun bir önemi kalmaz.
Saklı Pay Hesabı Nasıl Kurulur
Hesaplama, ölüm anındaki terekeye mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunen eklenmesi gereken kazandırmaların ilavesiyle başlar. Bu şekilde bulunan farazi tereke üzerinden her mirasçının yasal miras payı, ardından saklı payı belirlenir. Saklı payın karşılanmadığı ölçüde kazandırmalar tenkise tabi tutulur. Değerlendirmede esas alınacak tarih, kazandırmanın yapıldığı gün değil kural olarak mirasbırakanın ölüm anıdır; bu ayrım, enflasyonist dönemlerde sonucu tamamen değiştirir.
Süreler: Bir Yıl ve On Yıl
Tenkis davası, saklı pay sahiplerinin haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılmasının üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü niteliktedir; mahkeme tarafından resen gözetilir ve karşı tarafın ileri sürmesine bağlı değildir. Öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği tartışmalıysa, veraset ilamının alındığı veya tapu kaydının sorgulandığı tarihe ilişkin belgeler dosyaya konulmalıdır.
Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan ve saklı payı aşan kazandırmalar
- Mirasbırakanın son yıllarda yaptığı ve iadeye tabi olmayan bağışlamalar
- Bağışlama niteliğinde gizlenmiş devirler
- Mirastan feragat karşılığı alınan ve saklı payı zedeleyen edimler
Tenkis mi Muvazaa mı
Devrin gerçek bir kazandırma olduğu ancak saklı payı aştığı durumlarda yol tenkistir; devrin görünürde satış olarak yapıldığı ancak gerçekte mal kaçırma amacı taşıdığı hâllerde ise muvazaa iddiası gündeme gelir. İki talep aynı olguya farklı hukuki nitelendirmeler getirir ve süre rejimleri farklıdır. Uygulamada dilekçe, asıl talep ile kademeli talebi birlikte kurarak riski dağıtacak biçimde yazılır.
Yargılamada Belirleyici Olan Belgeler
Tapu tarihçesi, devir bedelinin ödendiğine dair banka kayıtları, mirasbırakanın devir tarihindeki gelir durumu ve taşınmazın o dönemki değerine ilişkin kayıtlar dosyanın omurgasını oluşturur. Değer tespiti bilirkişi marifetiyle yapıldığından, rapora itiraz için tanınan süre de ayrıca takip edilmelidir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Tenkis hesabı her terekede farklı işlediğinden ve süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, mirasın açılmasının ardından gecikmeden bir miras hukuku vekiliyle görüşmeniz uygun olur.