Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçıların yasal payını zedeliyorsa, bu dengeyi yeniden kuran araç tenkis davasıdır. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde tenkisin miras paylaşımına etkisini ve ispat yükünü ele alır.
Saklı Pay Neden Önemli
Altsoy, eş ve kimi hallerde ana-baba, kanunun tanıdığı asgari bir orana sahiptir. Miras bırakan, vasiyet veya sağlararası kazandırmalarla bu asgari sınırın altına inen bir tasarruf yaptığında, saklı paylı mirasçı tenkis talebiyle kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesini isteyebilir. Burada asıl mesele, terekenin gerçek değerinin ve denkleştirmeye tabi kazandırmaların doğru hesaplanmasıdır.
Tereke Değerinin Belirlenmesi
Tenkis hesabı, ölüm anındaki net tereke üzerine, geri eklenmesi gereken sağlararası kazandırmaların ilavesiyle kurulur. Uygulamada en sık hata, taşınmaz veya şirket payı gibi kalemlerin güncel değer yerine kayıt değeriyle esas alınmasıdır. Bu nedenle:
- Tapu, banka ve ticaret sicili kayıtları kazandırma tarihiyle birlikte derlenmelidir.
- Bağış mı yoksa muvazaalı satış mı olduğu ayrı bir ispat konusudur.
- Değer tespiti için bilirkişi incelemesi çoğu dosyada belirleyicidir.
Tenkis Sırası ve Talep
Kanun, hangi kazandırmanın önce indirileceği konusunda bir sıra öngörür; ölüme bağlı tasarruflar sağlararası kazandırmalardan önce tenkise tabidir. Dava dilekçesinde talep, hem oran hem de indirilecek kalem bazında somutlaştırılmalıdır. Aksi halde eksik talep, hükmün kapsamını daraltır.
Süre ve Hak Kaybı Riski
Tenkis davası hak düşürücü süreye bağlıdır; sürenin başlangıcı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesi ve terekenin açılması ölçütlerine göre değerlendirilir. Bu tarihlerin belgeyle ortaya konması, süre def'ine karşı en güçlü savunmadır.
Paylaşımla İlişkisi
Tenkis sonucu ortaya çıkan alacak, izale-i şuyu veya ortaklığın giderilmesi sürecinden bağımsız değerlendirilemez. Çoğu zaman tenkis ve paylaşım talepleri birlikte kurgulanır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her terekenin kalem yapısı hesap sonucunu değiştirir. Somut dosyanız için bir hukukçudan değerlendirme almanız yerinde olur.