Tenkis davası, saklı paylı mirasçının kanunen korunan payına yapılan tecavüzün giderilmesini amaçlar. Dosyaların önemli bir kısmı esasa girilmeden kaybedilir; çünkü ya yanlış yer mahkemesinde açılmıştır ya da süre işlemeye başladıktan sonra harekete geçilmiştir.
Miras Bırakanın Son Yerleşim Yeri Kuralı
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, kural olarak miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır ve bu bağlanma taraf iradesiyle değiştirilemez. Mirasçıların nerede yaşadığı, taşınmazın hangi ilde bulunduğu ya da tapu kaydının bulunduğu yer bu kuralı değiştirmez. Son yerleşim yerinin belirlenmesinde nüfus kaydındaki adres tek başına yeterli olmayabilir; fiili yaşam merkezini gösteren sağlık, fatura ve banka kayıtları destekleyici olur.
Tenkis ile Muvazaa İddiasının Kesişmesi
Miras bırakanın sağlığında yaptığı devir, mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıyorsa muvazaa, saklı payı zedeleyen bir kazandırma niteliğindeyse tenkis tartışması doğar. İki iddianın hukuki dayanağı, ispat konusu ve süresi farklıdır: muvazaada işlemin görünürdeki ve gerçek iradesi karşılaştırılırken, tenkiste terekenin hesabı ve saklı payın oranı belirleyicidir. Uygulamada bu talepler kademeli olarak kurulur; öncelik-sonralık ilişkisi dilekçede açıkça yazılmazsa mahkeme talebi sınırlı yorumlayabilir.
Süre: Öğrenme Anı Nasıl İspatlanır
Tenkis talebi, saklı payının zedelendiğinin öğrenilmesine bağlanan süreye tabidir ve mirasın açılmasından itibaren işleyen üst sınır da vardır. Öğrenme anının ispatı davacıya düşer; bu nedenle tapu kaydı sorgu çıktısının tarihi, veraset ilamının alındığı gün veya banka bilgi talebinin yanıt tarihi gibi tarih içeren belgeler dosyaya konulmalıdır. Bilgim yoktu savunması, tarih taşıyan bir belgeyle desteklenmediğinde zayıf kalır.
Terekenin Hesabı ve Değerleme Anı
- Miras bırakanın ölüm anındaki aktif ve pasifi listelenir.
- Sağlararası kazandırmalar tespit edilerek hesaba eklenir.
- Saklı pay oranları mirasçı sıfatına göre belirlenir.
- Değerleme için esas alınacak an, talep türüne göre ayrıca gerekçelendirilir.
- Tenkise tabi kazandırmaların hangi sırayla indirileceği planlanır.
Paylaşımla Birlikte Yürütmenin Riskleri
Tenkis ve miras paylaşımı talepleri aynı dosyada birleştirildiğinde yargılama uzayabilir, çünkü paylaşım için terekenin netleşmesi gerekir. Bazı dosyalarda önce tereke tespiti ve koruma önlemleri talep edilerek malvarlığının erimesi engellenir, ardından esas talepler yürütülür. TMK ve HMK kuralları birlikte okunarak bu sıralamanın dosyaya uygunluğu değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçevedir. Mirasçı sıfatı, kazandırmanın türü ve öğrenme tarihi somut olayda tabloyu değiştireceğinden, veraset belgesini aldıktan sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.