Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa, saklı pay sahibi mirasçı tenkis talebinde bulunabilir. Ancak tenkis, benzer sonuçlar doğuran diğer dava türleriyle sık karıştırılır. Yanlış hukuki temel seçimi ve süresi içinde açılmayan dava, esasen haklı bir talebin dinlenmemesine yol açar.
Tenkis ile Muris Muvazaası Aynı Şey Değildir
Tenkis davası, gerçekten yapılmış ancak saklı payı aşan bir kazandırmanın, aşan kısım bakımından indirilmesini amaçlar ve yalnızca saklı pay sahibi mirasçılar tarafından açılabilir. Muris muvazaası ise devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu iddiasına dayanır; bu davayı saklı pay sahibi olmayan mirasçılar da açabilir ve kanunda öngörülen tenkis süreleriyle sınırlı değildir. Talep tek bir dilekçede birleştirilecekse, kademeli olarak ileri sürülmesi ve her birinin dayanağının ayrı gösterilmesi gerekir.
Süreler: Öğrenme Anı Belirleyicidir
Saklı pay sahipleri, haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren işleyen bir yıllık süre içinde tenkis davası açabilir. Bu süreye ek olarak, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen ve daha uzun olan bir üst süre öngörülmüştür. Her iki sürenin de hak düşürücü nitelikte olması, mahkemenin bunu kendiliğinden gözeteceği anlamına gelir. "Öğrenme" anının belgelenmesi bu nedenle dosyanın merkezindedir: veraset ilamının alındığı tarih, tapu kaydının çıkarıldığı tarih veya banka bilgisinin edinildiği yazışma, dosyaya konulmalıdır.
Görev ve Yetki Analizi
Tenkis, terekedeki payın indirilmesine ilişkin bir eda davası niteliğinde olduğundan mirasın reddi gibi mahkemeye yapılan beyanlardan farklı bir görev rejimine tabidir. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır. Kazandırmaya konu taşınmazın bulunduğu yerde dava açma alışkanlığı, tenkis bakımından yetki itirazıyla karşılaşma riski doğurur; buna karşılık mülkiyetin doğrudan iptali isteniyorsa taşınmaza ilişkin kesin yetki kuralı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tenkise Tabi Kazandırmaların Tespiti
Dava açılmadan önce terekenin sağlıklı bir resmi çıkarılmalıdır. Bunun için toplanması gereken kayıtlar şunlardır:
- Mirasbırakan adına kayıtlı ve devredilmiş taşınmazların tapu kayıtları ile devir tarihleri
- Devir bedeliyle rayiç değer arasındaki farkı gösteren kayıtlar
- Banka hesap hareketleri ve sağlığında yapılan büyük tutarlı transferler
- Şirket pay devirleri ve ticaret sicil kayıtları
- Varsa vasiyetname, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve benzeri tasarruflar
Paylaşım Davasıyla Sıralama Sorunu
Tenkis sonucu, mirasçılar arasındaki pay oranlarını doğrudan etkiler. Bu nedenle ortaklığın giderilmesi veya miras payının devri talepleriyle tenkis dosyasının aynı anda yürütülmesi halinde, hangi dosyanın diğerini beklemesi gerektiği baştan değerlendirilmelidir. Sıralamanın planlanmaması, kesinleşen bir paylaşımın sonradan yeniden tartışılmasına ve gereksiz gider yüküne yol açar.
Buradaki değerlendirmeler genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; her terekenin kazandırma geçmişi farklı bir hesap gerektirir. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, tereddüt duyulduğu anda hukuki destek alınması yerinde olur.