Saklı paylı mirasçı için tenkis, miras paylaşımının kilit noktasıdır: talep zamanında ileri sürülmezse murisin sağlığında yaptığı kazandırmalar artık tartışılamaz hâle gelir. Bu rehber, tenkis dosyasında takvimin nasıl kurulacağını, hangi adımın hangi sırayla atılacağını ve paylaşımın bir uzlaşma metniyle mi yoksa dava yoluyla mı sonuçlandırılacağını ele alır.
Takvimi Başlatan An Hangisi?
Tenkiste süre tek bir tarihe bağlı değildir. Türk Medeni Kanunu, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan itibaren işleyen görece kısa bir süre ile mirasın açılmasına bağlanan uzun bir üst sınırı birlikte öngörür. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına üç tarih yazılmalıdır: ölüm tarihi, tapu/banka kaydının veya vasiyetnamenin öğrenildiği tarih ve öğrenmeyi belgeleyen evrakın tarihi. Öğrenme anını ispatlayan belge yoksa, karşı taraf süreyi ölüm tarihinden başlatmaya çalışacaktır.
Kazandırma Envanteri Çıkarmadan Dilekçe Yazılmaz
Tenkis, soyut bir haksızlık iddiası değil, hesaba dayalı bir taleptir. Önce murisin sağlığında yaptığı devirler kalem kalem listelenir:
- Tapuda satış gösterilen ama bedelsiz olduğu iddia edilen devirler
- Ölüme bağlı tasarruflar ve vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar
- Banka hesaplarından yapılan büyük tutarlı aktarımlar ve hesap hareketleri
- Sigorta, emeklilik birikimi gibi ölümle doğan haklar
Her kalem için devir tarihi, karşı taraf, tespit edilen değer ve dayanak belge aynı tabloda tutulur. Değer tespiti çoğu dosyada bilirkişi incelemesini gerektirdiğinden, talep miktarının başlangıçta belirsiz alacak olarak mı yoksa kısmi olarak mı kurulacağı bu tabloya bakılarak kararlaştırılır.
Muvazaa ile Tenkisi Karıştırmamak
Uygulamadaki en pahalı hata, bedelsiz devri baştan muvazaa olarak nitelendirip yalnız o hukuki sebebe dayanmaktır. Mirastan mal kaçırma iddiası ile saklı payın tamamlanması talebi farklı şartlara ve farklı ispat yüküne tabidir. Dilekçede terditli (kademeli) talep kurgusu yapılmadığında, nitelendirme kabul görmezse dosya bütünüyle reddedilebilir. Bu ayrımın dava açılmadan önce netleştirilmesi gerekir.
Uzlaşma Masasına Oturmadan Önce Ölçülmesi Gerekenler
Mirasçılar arasında paylaşım protokolü yapmak çoğu zaman davadan hızlı ve ilişkileri koruyan bir yoldur. Ancak imza atılmadan önce şu üç ölçüm yapılmalıdır: terekenin güncel toplam değeri, saklı pay oranına göre alınması gereken asgari tutar ve protokolün tapuda tescile elverişli biçimde yazılıp yazılmadığı. Süre işlerken uzatılan görüşmeler, hak düşürücü sürenin dolmasına yol açabilir; bu nedenle görüşmeler sürerken dava açma takvimi ayrıca izlenmeli, gerekirse dava açılıp sulh ile sonuçlandırılmalıdır.
Kapanış
Tereke dosyalarında sonucu belirleyen şey, dilekçenin uzunluğu değil, tarihlerin ve değer hesabının doğru kurulmuş olmasıdır. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; her mirasın yapısı, mirasçı sayısı ve kazandırmaların niteliği farklı olduğundan, adım atmadan önce dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.