Miras uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, haklı bir iddianın yanlış dava türüyle ileri sürülmesidir. Bu rehber, vasiyetname söz konusu olduğunda dava türü seçimini, süre ve usul planını ve sulh ile yargılama arasındaki tercihi TMK ve HMK ekseninde ele alır.
Önce Vasiyetnamenin Akıbeti, Sonra Talebin Türü
Vasiyetname, açılıp okunması ve ilgililere tebliğ edilmesiyle sonuç doğurmaya başlar. Bu tebliğ, hem itiraz iradesinin bildirileceği anı hem de bazı sürelerin başlangıcını belirler. Bu nedenle dosyanın ilk sayfası, vasiyetnamenin açıldığı tarih, tebliğ tarihleri ve varsa itirazların kaydıdır.
Hangi İddia Hangi Davaya Karşılık Gelir
- Şekil şartlarına aykırılık, ehliyetsizlik veya iradeyi sakatlayan hâller ileri sürülüyorsa vasiyetnamenin iptali istemi gündeme gelir.
- Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı pay ihlal ediliyorsa tenkis talebi söz konusudur.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerle saklı payın zedelendiği düşünülüyorsa, bu kazandırmalar da tenkis çerçevesinde değerlendirilir.
- Terekedeki malların paylaşımında anlaşma yoksa, mirasın taksimine yönelik ayrı bir talep gerekir.
Aynı olay etrafında birden çok talep bulunabilir; bu durumda taleplerin kademeli sıralanması ve her birinin dayandığı olguların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Süreler Farklı Tarihlerden İşler
İptal ve tenkis taleplerinin tabi olduğu süreler, ilgililerin vasiyetnameyi ve saklı payın zedelendiğini öğrendiği andan itibaren işlemeye başlar; ayrıca üst sınır niteliğinde daha uzun süreler de bulunur. Bu nedenle öğrenme anını gösteren tebligat evrakı, yazışmalar ve tapu işlem tarihleri tek bir çizelgede tutulmalıdır. Öğrenme anının belgeyle desteklenememesi, esasa girilmeden sonuç doğurabilir.
Tereke Tespiti ve Delil Hazırlığı
Tenkis hesabı, terekenin gerçek kapsamının bilinmesini gerektirir. Tapu kayıtları, banka hareketleri, şirket pay defterleri ve sağlığında yapılan devirlere ilişkin sözleşmeler bu kapsamda toplanır. Ehliyet tartışması varsa, mirasbırakanın işlem tarihine yakın döneme ait sağlık kayıtlarının temini önem taşır. Terekenin korunmasına yönelik geçici önlemler ise mal kaçırma riski bulunan dosyalarda erken aşamada gündeme getirilmelidir.
Aile İçi Anlaşmanın Sınırları
Mirasçılar arasında yapılacak bir paylaşım sözleşmesi, uzun sürecek yargılamayı önleyebilir. Ancak metnin hangi malları kapsadığı, sonradan ortaya çıkacak terekenin nasıl paylaşılacağı ve karşılıklı feragatlerin kapsamı açıkça yazılmadığında, anlaşma yeni bir uyuşmazlığın kaynağı hâline gelir. Ayrıca taşınmaz devirlerinin geçerliliği için aranan şekil şartları da gözetilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Miras dosyalarında süre ve dava türü seçimi sonucu belirlediğinden, vasiyetname ve tereke belgeleri görülmeden karar verilmemesi, sürecin bir hukukçuyla planlanması yerinde olur.