Mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar bazı mirasçıların kanunen korunan payını zedelediğinde tartışma, veraset ilamının alınmasıyla başlar ve tenkis talebiyle sürer. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte belirleyici olan, terekenin gerçek büyüklüğünün belgelenmesidir.
Veraset İlamı Neyi Gösterir, Neyi Göstermez
Mirasçılık belgesi, kimlerin hangi oranda mirasçı olduğunu ortaya koyar; ancak terekenin içeriğini, borçlarını veya sağlığında yapılmış devirleri göstermez. Bu nedenle belgeye dayanarak yapılan hesaplar çoğu kez eksik kalır. Belge noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir; yabancılık unsuru taşıyan ya da mirasçılık ilişkisinin tartışmalı olduğu hâllerde mahkeme yolu gerekli hâle gelir. Belgenin iptali veya değiştirilmesi de mümkündür; bu talep, gerçek mirasçılık ilişkisini gösteren nüfus ve aile kayıtlarına dayandırılır.
Saklı Payın Hesabı İçin Gereken Kayıtlar
Tenkis talebinde tereke, ölüm anındaki malvarlığı ile sağlığında yapılmış ve hesaba katılması gereken kazandırmaların toplamı üzerinden değerlendirilir. Toplanması gereken kayıtlar:
- Tapu müdürlüğünden alınacak takyidat ve devir kayıtları
- Banka hesap hareketleri ve kiralık kasa kayıtları
- Şirket pay defteri ve ortaklık kayıtları
- Araç ve diğer taşınır tescil bilgileri
- Sigorta ve emeklilik ödemelerine ilişkin belgeler
Devirlerin görünürdeki bedelle gerçek bedeli arasındaki fark, muvazaa tartışmasının çekirdeğini oluşturur ve genellikle ödeme kayıtlarıyla ortaya konur.
Muvazaa ile Tenkis Aynı Şey Değildir
Mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla yapılan görünürde satışlarda ileri sürülen iddia ile saklı payın zedelenmesine dayanan tenkis talebi, farklı hukuki temellere dayanır ve farklı sonuçlar doğurur. İlkinde işlemin geçersizliği tartışılırken, ikincisinde kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir. Talebin yanlış temelde kurulması, delil toplama yönünü de baştan yanlış belirler. Bu nedenle dava öncesinde her kazandırma için karşılık ödenip ödenmediği ayrı ayrı incelenmelidir.
Zamanla İlgili Uyarı
Tenkis talebi süreye bağlıdır ve süre, saklı pay sahibinin hakkının zedelendiğini öğrendiği andan itibaren işlemeye başlar. Öğrenme anının belirlenmesi tartışmalı olduğundan, mirasçının kazandırmayı ne zaman öğrendiğini gösteren yazışma ve başvuru kayıtları saklanmalıdır. Bekleyen mirasçı, hakkını korumak yerine tartışmayı kendi aleyhine dönüştürebilir.
Aile İçi Anlaşma mı, Dava mı
- Kazandırmanın değeri, yargılama masrafı ve süresiyle karşılaştırıldığında anlamlı mı?
- Diğer mirasçılar arasında ortak bir tutum sağlanabiliyor mu?
- Terekede paylaşımı kolay nakit ve alacak kalemleri var mı?
- Anlaşma metni tüm mirasçıları kapsayacak biçimde kurulabilir mi?
Mirasçılar arasında yapılacak paylaşma sözleşmesi, uzun sürecek bir yargılamadan daha hızlı sonuç verebilir; ancak bazı mirasçıların dışarıda bırakılması, ileride yeni bir uyuşmazlık doğurur.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Terekenin yapısı, yapılan devirlerin niteliği ve mirasçı sayısı sonucu değiştireceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz gerekir.