Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedeliyorsa, TMK bu dengeyi tenkis kurumuyla yeniden kurar. Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, olayın hukuki niteliğinin baştan yanlış belirlenmesi ve tenkis talebinin başka bir dava türüyle karıştırılmasıdır. Bu tercih, hem ispat yükünü hem de yargılamanın uzunluğunu belirler.
Tenkis mi, Muvazaa mı, Terekenin Tespiti mi
Kazandırma gerçekten yapılmış ama saklı payı aşıyorsa yol tenkistir. Devir görünürde satış olarak yapılmış, aslında karşılıksız kazandırma amaçlanmışsa tartışma muvazaa eksenine kayar. Terekenin kapsamı bilinmiyorsa önce tespit istenmesi, ardından talebin somutlaştırılması daha güvenli bir sıralamadır. Bu üç yolun delil ihtiyacı da farklıdır: tenkiste hesap, muvazaada irade, tespitte envanter ön plandadır.
Saklı Payı Hesaplatacak Belgeleri Toplamak
Tenkis hesabı, ölüm anındaki tereke ile sağlararası kazandırmaların birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu nedenle dosyaya şunların girmesi beklenir: mirasbırakanın tüm taşınmaz ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri ve kiralık kasa bilgileri, şirket pay defteri kayıtları, varsa vasiyetname veya miras sözleşmesi, kazandırma tarihindeki ve ölüm tarihindeki değerleri karşılaştırmaya yarayan veriler. Hesabın dayanağı eksik kaldığında bilirkişi raporu talep edilen sonucu vermez.
Belirsiz Alacak, Kısmi Dava ve Islah Dengesi
Tenkis talebinin parasal karşılığı çoğu zaman yargılama sırasında netleşir. HMK'nın dava türlerine ilişkin düzenlemeleri, talebin başlangıçta tam olarak belirlenememesi hâline çözüm sunar; ancak yanlış türde açılan dava harç, faiz başlangıcı ve zamanaşımı bakımından beklenmedik sonuçlar doğurabilir. Talep artırımının hangi aşamada ve hangi usulle yapılacağı, dava açılmadan önce planlanmalıdır.
Aile İçi Anlaşma ile Yargılama Arasındaki Denge
Miras uyuşmazlıklarında anlaşma, çoğu kez maliyetten daha ağır bir yükü, ilişkilerin korunmasını gündeme getirir. Buna karşılık aceleyle imzalanan paylaşım metinleri sonradan ciddi tartışma yaratır. Anlaşma yoluna gidilecekse tereke kapsamı, kimin neyi aldığı, borçların nasıl karşılanacağı ve tarafların birbirini hangi taleplerden ibra ettiği kalem kalem yazılmalıdır. Kapsamı belirsiz genel bir ibare, hem tenkis hem de diğer talepleri tartışmalı hâle getirir.
Kapanış
Anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır ve her tereke kendi geçmişini taşır. Kazandırmanın tarihi, mirasçıların sıfatı ve elinizdeki belgeler stratejiyi değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla değerlendirmeniz uygun olur.