Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında veya ölüme bağlı olarak yaptığı kazandırmaların, mirasçıların saklı payını aşan kısmının indirilmesini amaçlar. TMK'daki miras hükümleri ile HMK'daki ispat düzeni birlikte uygulandığında, davacının önündeki iş açıktır: terekenin gerçek büyüklüğünü ve kazandırmaların kapsamını göstermek. Bu yazı, o tespitin nasıl belgeleneceğine odaklanır.
Terekeyi Yeniden Kurmak
Tenkis hesabı, ölüm anındaki mevcut malvarlığı ile sağlığında yapılan kazandırmaların birlikte değerlendirilmesine dayanır. Dolayısıyla dosyanın ilk aşaması bir envanter çalışmasıdır: taşınmaz kayıtları, araç kayıtları, banka hesap hareketleri, ortaklık payları ve varsa sigorta ödemeleri araştırılmalıdır. Bu araştırma yapılmadan hesaplanan bir talep, eksik kalır.
Hangi Kazandırmalar Hesaba Katılır
- Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan ölüme bağlı tasarruflar
- Mirasçılara yapılan ve denkleştirmeye tabi karşılıksız kazandırmalar
- Üçüncü kişilere yapılan bağışlamalar
- Görünürde satış olduğu hâlde bedelsiz yapıldığı ileri sürülen devirler
Son kalem, uygulamada en çok tartışılan başlıktır. Devrin bedelsiz olduğunu göstermek için taşınmazın devir tarihindeki değeri, alıcının ödeme gücü ve para akışının banka kayıtlarındaki izi birlikte sunulmalıdır.
Süre: Öğrenme Anına Bağlı Risk
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği ana bağlanır; ayrıca vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir üst sınır bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu zaman ihtilaflıdır. Bu nedenle tapu kaydının veya vasiyetnamenin ne zaman görüldüğünü gösteren kayıtlar, dosyanın başında saklanmalıdır.
Terekeyi Bölerek Anlaşmak mı, Dava mı
Mirasçılar arasında yapılacak bir paylaşım anlaşması, hem masrafı hem de aile içi gerilimi azaltır. Ancak böyle bir metin imzalanmadan önce, terekenin gerçek büyüklüğünün bilindiğinden emin olunmalıdır; envanter tamamlanmadan verilen feragat beyanları geri alınamaz. Anlaşma yolunu seçerken kazandırmaların değerinin hangi tarihe göre hesaplandığı da açıkça yazılmalıdır. Aksi hâlde anlaşma, yeni bir uyuşmazlığın tohumunu taşır.
Genel Uyarı
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır; tenkis hesabı teknik bir işlemdir ve her terekede farklı sonuç verir. Feragat veya paylaşım metni imzalamadan önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olacaktır.