Vasiyetname ortaya çıktığında miras paylaşımı iki ayrı hatta yürür: bir yanda vasiyetin geçerliliği, diğer yanda terekenin fiilen bölüşülmesi. Bu iki hattın takvimi farklıdır ve karıştırıldığında mirasçılar hem zaman hem hak kaybeder. Bu rehber, vasiyetnamenin açılmasından paylaşımın tamamlanmasına kadarki adımları sıralar.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Dava Değildir
Vasiyetname eline geçen kişi, onu gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme vasiyetnameyi açar, ilgililere okur ve suretini tebliğ eder. Bu işlem geçerliliği onaylamaz; yalnız içeriği açıklar. İtiraz süresi bakımından belirleyici olan tarih, çoğu dosyada bu tebliğ tarihidir. Bu nedenle tebligat zarfı saklanmalı ve tarih hemen takvime yazılmalıdır.
İptal mi, Tenkis mi, Yerine Getirme mi?
Vasiyetnameye karşı ileri sürülebilecek talepler birbirinden farklıdır ve karıştırılmaları en sık görülen hatadır:
- İptal talebi: Ehliyetsizlik, şekle aykırılık, irade sakatlığı veya hukuka/ahlaka aykırı içerik iddiasına dayanır. Türk Medeni Kanunu, iptal davası için öğrenmeden itibaren işleyen bir süre ile mirasın açılmasına bağlı uzun bir üst sınır öngörür ve bu üst sınır davalının iyiniyetli olup olmamasına göre değişebilir.
- Tenkis talebi: Vasiyetname geçerlidir ancak saklı payı zedelemektedir; amaç iptal değil, saklı payın tamamlanmasıdır.
- Yerine getirilmesi talebi: Lehine kazandırma yapılan kişinin, tescil veya teslim için açtığı davadır.
Aynı dosyada bu taleplerin kademeli olarak ileri sürülmesi çoğu zaman isabetli olur.
El Yazılı Vasiyetnamede Şekil Denetimi
El yazılı vasiyetnamelerde metnin tamamının vasiyetçinin el yazısıyla yazılmış olması, düzenlenme tarihinin bulunması ve imzalanmış olması aranır. Bilgisayarda yazılıp imzalanan metin, tanık huzurunda düzenlenmedikçe geçerli olmaz. Bu nedenle uyuşmazlıkta el yazısı incelemesi, kalem-mürekkep tespiti ve düzenlenme tarihindeki sağlık durumuna ilişkin hastane kayıtları belirleyici delillerdir. Sağlık kayıtlarının mahkeme aracılığıyla ve gizlilik kuralları gözetilerek istenmesi gerekir.
Paylaşımı Kilitleyen İki Nokta
Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlık sürerken tereke fiilen bölünemez hâle gelebilir. Bu dönemde terekenin korunması için tedbir istenmesi, kiraların ve gelirlerin bir hesapta toplanması ve tereke temsilcisi atanması gündeme gelir. Mirasçılar arasında anlaşma sağlanacaksa, paylaşım sözleşmesinin taşınmazlar bakımından öngörülen şekle uygun düzenlenmesi ve tapuda tescile elverişli biçimde yazılması zorunludur; aksi hâlde imzalanan metin uygulanamaz kalır.
Kapanış
Vasiyet uyuşmazlıklarında ilk haftalarda atılan adımlar, yıllar sürebilecek bir yargılamanın seyrini belirler. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; vasiyetnamenin türü, mirasçıların konumu ve terekenin yapısı sonucu doğrudan etkileyeceğinden, tebligatı aldıktan sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız uygun olur.