Saklı payı zedelenen mirasçının açtığı tenkis davasında karşı tarafın ilk savunması çoğunlukla süreye ilişkindir. Bu savunma karşılanamazsa, terekeye ilişkin en güçlü belgeler dahi değerlendirilmeye alınmaz. Bu nedenle dosya kurulurken sıralama şu olmalıdır: önce sürenin ne zaman işlemeye başladığını gösteren delil, sonra saklı payın zedelendiğini gösteren mali tablo.
Sürenin Başlangıcı Bir Tarih Değil, Bir Olaydır
TMK düzeninde tenkis hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı bir süreye ve her hâlde işleyen daha uzun bir süreye tabidir. Buradaki kritik nokta öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğidir. Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, tapu kaydının çıkarıldığı gün ya da banka bilgilerine ulaşıldığı an gibi belgeye bağlanabilen olaylar, sözlü anlatımdan çok daha güçlüdür. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, kesin gün hesabı mevzuat metni üzerinden ve tebliğ belgeleriyle birlikte yapılmalıdır.
Terekeyi Görünür Kılan Belgeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği ile mirasçılık zincirinin gösterilmesi
- Murisin ölüm tarihi itibarıyla taşınmaz, taşıt ve şirket pay kayıtları
- Ölümden önceki dönemde yapılan devirlere ait tapu akit tabloları
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa ve kredi ilişkisi kayıtları
- Bağışlama, ölünceye kadar bakma ya da düşük bedelli satış görünümlü işlemler
Kazandırmanın Niteliğini Tartışmak
Tenkis hesabı, murisin sağlığında yaptığı kazandırmaların hangi kategoriye girdiğine göre değişir. Bir devrin gerçek satış mı, gizli bağış mı olduğu; bedelin fiilen ödenip ödenmediği, ödeme gücünün bulunup bulunmadığı ve devir bedelinin dönemin rayiciyle uyumu üzerinden değerlendirilir. Bu noktada bilirkişi incelemesi neredeyse kaçınılmazdır; bu yüzden değer tespitine esas belgeler baştan derlenmelidir.
Mirastan Mal Kaçırma İddiasıyla Karışmasın
Uygulamada tenkis ile muvazaaya dayalı tapu iptali talepleri sıkça birbirine karışır. Dayanılan hukuki sebep, hesaplama yöntemi ve süre rejimi bu iki yolda farklıdır. HMK çerçevesinde talebin açık ve belirli biçimde ortaya konması gerektiğinden, hangi yolun asıl hangisinin kademeli talep olarak ileri sürüleceği dilekçede net gösterilmelidir.
Aile İçi Uzlaşma ile Yargılama Arasında
Miras uyuşmazlıklarında anlaşma yolu, terekenin bütününü tek seferde paylaştırma imkânı sunar ve uzun yargılamanın taşınmaz değerleri üzerindeki etkisini ortadan kaldırır. Buna karşılık imzalanacak paylaşım metninin kapsamı dikkatle yazılmalıdır: sonradan ortaya çıkan bir malvarlığı kalemi metnin dışında bırakılmamışsa, o kalem için yeniden talepte bulunmak güçleşir. Terekenin kapsamı hâlâ belirsizken kapsamlı bir ibra verilmesi bu yüzden risklidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Süre hesabı ve kazandırma değerlendirmesi her dosyada farklı sonuç verebileceğinden, elinizdeki kayıtlarla birlikte hukuki görüş almanız uygun olur.