Saklı payı zedelenen mirasçı için tenkis davası güçlü bir korumadır; ancak bu koruma süreye sıkı biçimde bağlanmıştır. TMK saklı pay ve tenkis kurallarını, HMK ise görev ve yetkiyi belirler. Sürenin başlangıcı yanlış hesaplandığında, esasen haklı bir talep hiç incelenmeden düşer.
Sürenin Başlangıcı: Ölüm Tarihi Değil, Öğrenme Tarihi
Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarına tecavüz edildiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bunun yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Öğrenme tarihinin ispatı davacıya değil, çoğu zaman karşı tarafa avantaj sağlayacak biçimde tartışılır; bu nedenle tapu kaydının ne zaman incelendiği, veraset belgesinin ne zaman alındığı gibi somut anlar belgeye bağlanmalıdır.
Ölenin Son Yerleşim Yeri Kuralı
Miras sebebiyle açılacak davalarda kural, ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesin niteliktedir. Terekede taşınmaz bulunması bu kuralı kendiliğinden değiştirmez; ancak tenkis talebiyle birlikte tapu iptali ve tescil isteniyorsa, taşınmazın bulunduğu yere ilişkin kesin yetki kuralı ile arasındaki ilişki dikkatle kurulmalıdır. Görev bakımından ise terekeye ilişkin bazı işler sulh hukuk mahkemesine, tenkis talebi ise asliye hukuk mahkemesine aittir.
Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?
- Tenkis, geçerli fakat saklı payı aşan tasarrufların oranında indirilmesini hedefler ve süreye tabidir.
- Mirasçıdan mal kaçırma amacıyla yapılan görünüşteki satışlarda ise muvazaa iddiası gündeme gelir ve bu talep süreye bağlı değildir.
- İki talebin birlikte, kademeli biçimde ileri sürülmesi uygulamada sıkça tercih edilir; hangi talebin asıl, hangisinin yedek olduğu açıkça yazılmalıdır.
Hesaplamayı Ayakta Tutan Belgeler
- Mirasçılık belgesi, nüfus kayıt örneği ve varsa vasiyetname veya miras sözleşmesi.
- Murisin sağlığındaki tüm taşınmaz devirlerini gösteren tapu kayıtları ve akit tabloları.
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa ve ortaklık payı kayıtları.
- Devirlerde bedelin ödenip ödenmediğini gösteren kayıtlar ve murisin gelir düzeyine ilişkin belgeler.
- Denkleştirme talebine konu olabilecek sağlararası kazandırmaların listesi.
Tereke değerinin hesabı bilirkişi incelemesine dayandığından, kayıt eksikliği doğrudan tenkis oranına yansır. Değer tespiti kural olarak dava tarihine göre yapıldığından, güncel kıymet takdiri talebi de baştan planlanmalıdır.
Bu açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır. Öğrenme tarihinin belirlenmesi ve talep türünün seçimi dosyaya özgü olduğundan, süre dolmadan bir hukukçuya danışılması yerinde olur.